KURS ISHI

KIRISH Global tamaki bozorining hajmi 2023-yilda taxminan 850 milliard dollarni tashkil etdi va bu ko'rsatkich har yili 2 foizdan ortiq o'sish sur'atini ko'rsatmoqda [1]. O'zbekistonda ham tamaki mahsulotlaridan foydalanish darajasi ma'lum bir segmentlarda, ayniqsa yoshlar orasida tashvishlanarli darajada yuqori bo'lib qolmoqda. Milliy tadqiqotlarga ko'ra, mamlakatda kattalar orasida chekish darajasi 10% dan oshmaydi, ammo elektron sigaretalar va boshqa nikotin yetkazib beruvchi vositalardan foydalanishning o'sishi bu raqamlarga yangi xavf tug'dirmoqda [2]. Nikotinning jismoniy va psixologik qaramlikni shakllantirishdagi o'rni, uning sog'liqqa ta'sirini chuqur tushunish va samarali kurashish strategiyalarini ishlab chiqish bugungi kunning dolzarb vazifalaridan biridir. Bu muammoning kompleks yechimini topish uchun nikotinning kimyoviy xususiyatlarini, biologik ta'sir mexanizmlarini va uning ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarini atroflicha o'rganish zarur. Bugungi kunda nikotin muammosining global va mahalliy miqyosdagi murakkabligi, uning sog'liqqa va jamiyatga salbiy ta'sirining keng ko'lamliligi bu mavzuni ilmiy tadqiqotlar doirasida yanada ahamiyatli qiladi. Nikotinning inson salomatligiga ta'sirini o'rganish ko'p yillardan beri olib borilayotgan bo'lsa-da, uning yangi shakllari (masalan, elektron sigaretalar, pod tizimlari) paydo bo'lishi hamda turli farmakologik ta'sir mexanizmlarining to'liq ochilmaganligi tadqiqotchilarni yangi yo'nalishlarga undamoqda. Qaramlikning molekulyar asoslari, nikotin metabolizmining individual xususiyatlari va uning turli kasalliklar bilan bog'liqligini aniqlash bo'yicha hal etilmagan ko'plab muammolar mavjud. Shu sababli, bu kurs ishi nikotinning kimyoviy-farmakologik xususiyatlarini chuqurroq tushunish va uning zararli ta'sirini kamaytirish bo'yicha ilmiy asoslangan yechimlarni taklif etishga qaratilgan. Nikotinning kimyosi va biologik ta'sirini o'rganish borasida jahon miqyosida muhim tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, David H. Spivak va hamkasblari (2019) nikotinning miyadagi asetilxolin retseptorlari bilan o'zaro ta'sirining molekulyar mexanizmlarini aniqlashga oid tadqiqotlari bilan shu sohada yangi yo'nalishlar ochganlar [3]. Sarah M. Nighorn va uning guruhi (2021) nikotinning shizofreniya kabi ruhiy kasalliklar rivojlanishidagi rolini o'rganib, bu ikki holat o'rtasidagi bog'liqlikni molekulyar darajada tushuntirib ber ...