KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatning nominal yalpi milliy mahsuloti (YaMM) 936,6 trillion so‘mni tashkil etgan bo‘lsa [1], real YaMM o‘sish sur’ati 6,0% ga yetdi [1]. Jahon bankining 2024-yilgi hisobotlariga ko‘ra, global iqtisodiy o‘sish prognozi 2,6% ni tashkil etayotgan bir sharoitda [2], O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror rivojlanishi ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. Nominal va real YaMM ko‘rsatkichlari har qanday milliy iqtisodiyotning sog‘lomligi va rivojlanish darajasini aks ettiruvchi asosiy makroiqtisodiy indikatorlardan hisoblanadi. Ularning nisbati va o‘zgarish sur’atlari mamlakatdagi inflyatsiya darajasini, aholining real farovonligini va iqtisodiy siyosat samaradorligini baholashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ayniqsa, global miqyosdagi iqtisodiy beqarorliklar, savdo urushlari va epidemiologik krizislar davrida bu ko‘rsatkichlarning doimiy tahlili iqtisodiy siyosatni to‘g‘ri shakllantirish uchun zaruriy shartdir. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotida ro‘y berayotgan keskin o‘zgarishlar, jumladan, yuqori inflyatsiya bosimi va global ta’minot zanjirlaridagi uzilishlar, nominal va real YaMM nisbati tahliliga bo‘lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda. Iqtisodiy o‘sishning sifatini, ya’ni inflyatsiya ta’siridan tozalangan real o‘sish sur’atlarini aniqlash, iqtisodiy siyosatchilar uchun ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida, YaMM dinamikasini chuqur o‘rganish, uning tarkibiy qismlarining o‘zgarishini baholash va kelgusi yillar uchun prognozlarni ishlab chiqish strategik ahamiyatga ega. Mavjud adabiyotlarda bu ko‘rsatkichlarning nazariy asoslari keng yoritilgan bo‘lsa-da, ularning O‘zbekiston iqtisodiyoti kontekstida real amaliyotga tatbiqi, o‘zgarish sur’atlari tahlili va kelgusi istiqbollari borasida chuqur tadqiqotlar hali ham yetarli emas. Ayniqsa, YaMM deflyatori orqali inflyatsiya ta’sirini baholash va uni iqtisodiy siyosatga integratsiyalash masalasi dolzarbligini saqlab qolmoqda. Nominal va real yalpi milliy mahsulot hamda ularning o‘zgarish sur’atlari masalasi iqtisodiyot nazariyasida keng o‘rganilgan bo‘lib, bir qator yetuk olimlarning tadqiqotlari ushbu sohaga salmoqli hissa qo‘shgan. Jumladan, Jon Meynard Keyns (John Maynard Keynes) o‘zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida [3], davlatning iqtisodiyotg ...