KURS ISHI

KIRISH 2023-yilda O‘zbekiston Respublikasining yalpi ichki mahsuloti 100,7 mlrd dollarni tashkil etib, uning 56,5% dan ortig‘i kichik biznes va xususiy tadbirkorlik hissasiga to‘g‘ri keldi [1]. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 23-fevraldagi “Biznesni qo‘llab-quvvatlash tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-96-son qarori [2] ham mamlakat iqtisodiyotini rivojlantirishda tadbirkorlik faoliyatining o‘rni beqiyos ekanligini tasdiqlaydi. Tadbirkorlik subyektlari soni 2024-yil 1-aprel holatiga ko‘ra 640 mingtani tashkil etib [3], ushbu sektor aholi bandligini ta’minlash va innovatsion g‘oyalarni amaliyotga tatbiq etishda asosiy drayver bo‘lib xizmat qilmoqda. Global miqyosda esa 2023-yilda venchur kapitaliga kiritilgan investitsiyalar hajmi 285 mlrd dollardan oshib [4], yangi boshlang‘ich loyihalarning iqtisodiy ahamiyati ortib borayotganini ko‘rsatmoqda. Bu ko‘rsatkichlar tadbirkorlik nafaqat iqtisodiy o‘sishning lokomotivi, balki ijtimoiy barqarorlik va aholi turmush darajasini oshirishning muhim vositasi ekanligini yaqqol namoyon etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarb hisoblanadi, chunki mamlakatimizda iqtisodiy islohotlar chuqurlashib, bozor mexanizmlari joriy etilmoqda, bu esa tadbirkorlik faoliyatining samaradorligini oshirishni talab qiladi. Shuningdek, globallashuv sharoitida raqobatning kuchayishi, texnologik inqiloblar va iste’molchilar talablarining o‘zgarishi tadbirkorlik subyektlaridan yangicha yondashuvlar va moslashuvchanlikni talab etmoqda. Shunga qaramay, O‘zbekistonda tadbirkorlik faoliyatining iqtisodiy mohiyatini chuqur tahlil qilish, uning rivojlanish omillarini tizimli ravishda aniqlash va ularning samaradorligini oshirish bo‘yicha kompleks yechimlarni taklif etish zarurati saqlanib qolmoqda. Xususan, resurslar taqsimoti, risklarni boshqarish, innovatsiyalarni joriy etish va davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish borasida hali hal etilmagan qator muammolar mavjud. Tadbirkorlik faoliyatining nazariy-metodologik asoslari va rivojlanish omillari bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar dunyo miqyosida uzoq yillardan buyon olib borilmoqda. Jozef Shumpeter (Joseph Schumpeter, 1934) o‘zining “Iqtisodiy rivojlanish nazariyasi” asarida tadbirkorlikni iqtisodiy o‘sishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi, innovatsiyalar va yangi kombinatsiyalarni joriy etuvchi shaxs sifatida ta’ ...