KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda odil sudlovga qarshi jinoyatlar soni o‘rtacha 12% ga oshgan [1]. Xususan, yolg‘on guvohlik berish holatlari 18% ga [2], poraxo‘rlik bilan bog‘liq jinoyatlar esa 9% ga [3] ko‘paygan. Dunyo miqyosida esa, BMT Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlariga ko‘ra, odil sudlovga qarshi jinoyatlar, ayniqsa korrupsiya va sud tizimiga aralashish, global iqtisodiyotga har yili taxminan 2.6 trillion dollar zarar yetkazadi [4]. Ushbu ko‘rsatkichlar odil sudlov tizimining mustahkamligi va jamiyatda qonun ustuvorligini ta’minlashda duch kelayotgan jiddiy tahdidlarni yaqqol ko‘rsatib turibdi. Fuqarolarning adolatga bo‘lgan ishonchini saqlash, davlat institutlarining samarali faoliyatini ta’minlash va jinoyatchilikka qarshi kurashishda sud hokimiyatining mustaqilligi va xolisligi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, odil sudlovga qarshi jinoyatlarning mohiyatini chuqur tahlil qilish, ularning kelib chiqish sabablari va oqibatlarini o‘rganish hozirgi sharoitda yanada dolzarbdir. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki odil sudlovga qarshi jinoyatlar nafaqat yakka shaxslarning huquq va erkinliklarini buzadi, balki butun davlatning huquqiy-demokratik asoslariga putur yetkazadi. Sud tizimiga bo‘lgan ishonchning pasayishi jamiyatda huquqiy nihilistik kayfiyatni kuchaytirib, ijtimoiy beqarorlikka olib kelishi mumkin. O‘zbekiston Respublikasida amalga oshirilayotgan sud-huquq islohotlari doirasida adliya tizimining shaffofligi va samaradorligini oshirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Biroq, mavjud jinoyat qonunchiligi va huquqni qo‘llash amaliyotida odil sudlovga qarshi jinoyatlarni aniqlash, ularning oldini olish va samarali kurashish borasida bir qator hal etilmagan muammolar mavjud. Xususan, ayrim jinoyatlar tarkibini aniqlashtirish, jinoiy javobgarlikni yanada takomillashtirish hamda amaliyotda uchraydigan ziddiyatli holatlarga huquqiy yechim topish zarurati ushbu tadqiqotning ahamiyatini belgilaydi. Shu nuqtai nazardan, mavzuni kompleks o‘rganish, zamonaviy tendensiyalarni hisobga olgan holda amaliy takliflar ishlab chiqish dolzarb vazifalardan biridir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab taniqli olimlar tomonidan chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, Jon Braithwaite (1989) o‘z tadqiqotida korp ...