KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida sud-huquq tizimini isloh qilish jarayonlari jadal kechayotgan bir sharoitda, odil sudlovga qarshi jinoyatlar muammosi yanada dolzarblik kasb etmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda odil sudlovga qarshi jinoyatlar soni o‘rtacha 12% ga oshgan bo‘lib [1], bu turdagi huquqbuzarliklar jamiyatda adolat tamoyillariga bo‘lgan ishonchni susaytirish xavfini tug‘diradi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining tegishli moddalarida nazarda tutilgan sudda guvohlik berishdan bosh tortish, yolg‘on ko‘rsatuv berish, pora evaziga adolatsiz hukm chiqarish kabi holatlar sud tizimining samaradorligiga bevosita salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu turdagi jinoyatlarning umumiy jinoyatchilikdagi ulushi 2023-yilda 3.5% ni tashkil etgan bo‘lib [2], bu ko‘rsatkich sud hokimiyati mustaqilligini ta’minlash va uning obro‘sini himoya qilish bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlarga qaramasdan, hali ham tizimli muammolar mavjudligidan dalolat beradi. Mazkur kurs ishi doirasida odil sudlovga qarshi jinoyatlarning nazariy-huquqiy asoslari, ularni sodir etilishiga olib keluvchi sabab va sharoitlar, shuningdek, ularning oldini olish hamda ularga qarshi kurashish bo‘yicha samarali mexanizmlarni shakllantirish muhim ahamiyatga ega. Global miqyosda esa, odil sudlovga qarshi jinoyatlar transchegaraviy jinoyatchilikning ajralmas qismi sifatida yillik iqtisodiy zarari 1 trillion AQSH dollariga yetadi [3], bu esa ushbu muammoning nafaqat milliy, balki xalqaro miqyosda ham katta ijtimoiy-iqtisodiy xavf ekanligini ko‘rsatadi. Ayniqsa, korrupsiya odil sudlov tizimiga kirib borishi sudlarning mustaqilligiga putur yetkazib, fuqarolarning huquqlari va qonuniy manfaatlari himoyasini zaiflashtiradi. Bugungi kunda O‘zbekiston hukumati sud-huquq sohasida raqamlashtirishni joriy etish, sud jarayonlarining shaffofligini oshirish va sudyalarning ijtimoiy himoyasini kuchaytirish orqali odil sudlovga qarshi jinoyatlarning oldini olishga qaratilgan qator chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda. Biroq, mavjud normativ-huquqiy bazani takomillashtirish, huquqni qo‘llash amaliyotini birxillashtirish va institutsional korrupsiyaga qarshi kurashish mexanizmlarini mustahkamlash bo‘yicha hal etilmagan masalalar hali ham talaygina. Bu esa mazkur tadqiqot mavzusining dolzarbligini yanada oshiradi. Odil sudlovga qarshi jinoyatlar masalasi jahon i ...