KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda odil sudlovga qarshi jinoyatlar soni o‘zgaruvchan dinamikani ko‘rsatmoqda. Xususan, Oliy sud Statistika boshqarmasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2022-yilda ushbu turdagi jinoyatlar bo‘yicha sudga qadar tergov organlari tomonidan ochilgan ishlar soni 2021-yilga nisbatan 8.7% ga oshgan [1]. Shuningdek, 2023-yilning dastlabki olti oyida ham ushbu toifadagi jinoyatlar bo‘yicha hukm chiqarilgan shaxslar soni 2022-yilning shu davriga nisbatan 4.2% ga ko‘payganligi qayd etilgan [2]. Bu raqamlar odil sudlovni buzuvchi harakatlarning jamiyatdagi mavjudligini va ularga qarshi kurashishning dolzarbligini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu jinoyatlar natijasida iqtisodiy zarar milliardlab so‘mlarga yetishi mumkin, chunki qonunga xilof ravishda chiqarilgan qarorlar yoki soxta dalillar investitsion muhitga salbiy ta’sir ko‘rsatadi, tadbirkorlik subyektlarining huquqlari buzilishiga olib keladi va davlat budjetiga tushadigan soliqlarning kamayishiga sabab bo‘ladi [3]. Ushbu kurs ishi odil sudlovga qarshi jinoyatlarning jinoiy-huquqiy tahliliga bag‘ishlangan bo‘lib, mavzuning dolzarbligi nafaqat statistik ma’lumotlar bilan, balki jamiyatda huquq ustuvorligini ta’minlash, fuqarolarning sudga bo‘lgan ishonchini mustahkamlash va korrupsiyaga qarshi kurashish kabi strategik ahamiyatga ega vazifalar bilan ham belgilanadi. Bugungi kunda sud-huquq sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar sharoitida, odil sudlovga qarshi qaratilgan har qanday qilmish davlatning adolat va qonuniylik prinsiplariga putur yetkazadi [4]. Ayniqsa, yolg‘on ko‘rsatuv berish, ekspertning noto‘g‘ri xulosasi, dalillarni soxtalashtirish, shuningdek, sud faoliyatiga aralashish kabi holatlar qonun ustuvorligiga jiddiy tahdid soladi va huquqni muhofaza qiluvchi organlar faoliyatining samaradorligini pasaytiradi [5]. Ushbu muammolarni har tomonlama tahlil qilish va ularning oldini olish mexanizmlarini takomillashtirish jamiyatda adolatli muhitni shakllantirish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Odil sudlovga qarshi jinoyatlarning jinoiy-huquqiy tahlili masalasi xalqaro miqyosda ko‘plab yetakchi olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Smith (2018) o‘z tadqiqotlarida sudga aralashishning huquqiy oqibatlarini tahlil qilib, bunday harakatlarning sud mustaqilligiga salbiy ta’sirini isbotladi va ularni cheklash bo‘yicha institutsional choralarni taklif qildi [6]. M. Johnson ...