KURS ISHI

KIRISH Odil sudlovga qarshi jinoyatlar jamiyatning huquqiy poydevoriga tahdid soluvchi, fuqarolarning sud tizimiga bo‘lgan ishonchini buzuvchi va davlatning asosiy funksiyalaridan biri bo‘lgan adolatni ta’minlashga to‘sqinlik qiluvchi jiddiy muammolardan biridir. O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda odil sudlovga qarshi jinoyatlarning profilaktikasi va ularga qarshi kurashish bo‘yicha sezilarli sa’y-harakatlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, bu turdagi jinoyatlar, xususan, soxta guvohlik berish, tergovga to‘sqinlik qilish, korrupsiya va hokazo holatlar, afsuski, hali ham uchrab turibdi. O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda odil sudlovga qarshi jinoyatlar soni oldingi yilga nisbatan 12% ga oshgan [1]. Xususan, O‘zbekistonda 2023-yilda sudlanganlarning qariyb 3,5 foizi aynan adliya va sud tizimiga oid jinoyatlar uchun javobgarlikka tortilgan [2]. BMTning Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlariga ko‘ra, butun dunyo bo‘ylab korrupsiya har yili global iqtisodiyotga taxminan 2,6 trillion AQSh dollari miqdorida zarar yetkazadi, bu esa global YaIMning 5% ni tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar odil sudlov tizimiga qarshi qaratilgan jinoyatlarning nafaqat milliy, balki global miqyosdagi jiddiyligini ko‘rsatadi. Bu mavzuning bugungi kunda ayniqsa dolzarb bo‘lishiga sabab, davlatning huquqiy islohotlar yo‘lidagi qat’iy siyosati sharoitida adolat tamoyillarini mustahkamlash, sud tizimining mustaqilligi va xolisligini ta’minlash ustuvor vazifa hisoblanadi. Odil sudlovga qarshi jinoyatlar, ayniqsa tergovga to‘sqinlik, korrupsiya va soxta guvohlik kabi holatlar sud qarorlarining haqqoniyligiga soya solib, fuqarolarning huquqiy himoyaga bo‘lgan ishonchini pasaytiradi. Mavjud muammolar shundaki, bu turdagi jinoyatlarning yashirin xarakterga egaligi ularni aniqlash va fosh etishni qiyinlashtiradi. Bundan tashqari, jinoiy javobgarlikning samaradorligi, jinoyat tarkibining huquqiy tahlili va amaldagi qonunchilikdagi bo‘shliqlar hali ham to‘liq o‘rganilmagan. Ushbu muammolar o‘z navbatida adolat tamoyillarini himoya qilishga qaratilgan amaliy chora-tadbirlarni ishlab chiqish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasiga kelsak, xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar odil sudlovga qarshi jinoyatlarning turli jihatlarini tadqiq etganlar. Misol uchun, Jon P. Kley (John P. Klein) (2018) o‘z tadqiqotida ...