KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda adliya tizimining shaffofligi va samaradorligini oshirish bo'yicha olib borilayotgan keng ko'lamli islohotlarga qaramay, odil sudlovga qarshi jinoyatlar, masalan, sud-tergov faoliyatiga to'sqinlik qilish holatlari hanuz dolzarb muammo bo'lib qolmoqda. O'zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda korrupsiya bilan bog'liq jinoyatlar soni 17% ga oshgan bo'lib, buning katta qismi sudyalarga bosim o'tkazish, dalillarni soxtalashtirish yoki mansab vakolatini suiiste'mol qilish kabi harakatlar bilan bog'liq [1]. Xalqaro shaffoflik tashkilotining 2023-yilgi Korrupsiyani qabul qilish indeksi bo'yicha O'zbekiston 180 davlat orasida 121-o'rinni egallab, sud tizimida shaffoflikni oshirishga bo'lgan ehtiyojni ko'rsatgan [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, sud jarayonlarining adolatsizligi yoki korrupsiyaga uchraganligi mamlakat investitsion jozibadorligini 20-30% ga pasaytirishi mumkin, bu esa iqtisodiy o'sishga salbiy ta'sir ko'rsatadi [3]. Mazkur raqamlar odil sudlovga qarshi jinoyatlarning nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlik uchun ham jiddiy tahdid ekanligini tasdiqlaydi. Ushbu mavzu, ayniqsa, huquqiy davlat qurish va fuqarolarning sudga bo'lgan ishonchini mustahkamlash jarayonida alohida ahamiyat kasb etadi. Odil sudlovga qarshi jinoyatlar nafaqat adliya tizimining samarali faoliyatiga to'sqinlik qiladi, balki jamiyatda huquqiy nigilizmning kuchayishiga, adolat tuyg'usining susayishiga olib keladi. Hozirgi kunda bu turdagi jinoyatlarga qarshi kurashishda mavjud huquqiy mexanizmlarning samaradorligi, profilaktika choralarining yetarliligi va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish darajasi bo'yicha hal etilmagan muammolar mavjud. Ayniqsa, raqamli dalillarni soxtalashtirish, kiberxavfsizlik tahdidlari va onlayn bosim o'tkazish kabi yangi turdagi jinoyatlarning paydo bo'lishi bu sohadagi tadqiqotlarni yanada dolzarblikka aylantiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli darajalarda tahlil qilingan. Xalqaro miqyosda, Devid G. Bayliss (2015) o'z tadqiqotida odil sudlovga qarshi jinoyatlarning transchegaraviy xususiyatlarini va ularga qarshi kurashishda xalqaro hamkorlikning rolini ko'rsatib bergan [4]. Sara Xoll (2018) esa texnologik rivojlanish sharoitida raqamli dalillarni soxtalashtirishning yangi usullarini tahlil qilib, ularga qarshi kurashish mexanizmlarini tak ...