KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida o‘g‘irlik jinoyatlari soni 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 12.7% ga oshib, 28 mingdan ortiq holatni tashkil etdi [1]. Ushbu raqamlar, jamiyatda mulkiy munosabatlarning himoyasini ta’minlash borasidagi dolzarb muammolardan biri ekanligini ko‘rsatadi. Jinoyat huquqi sohasida o‘g‘irlik jinoyatining oldini olish va unga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish iqtisodiy barqarorlik va fuqarolarning xavfsizligi nuqtai nazaridan hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mulk huquqining daxlsizligi har qanday demokratik jamiyatning asosiy tamoyillaridan biri bo‘lib, ushbu huquqqa tajovuzlar mamlakatning investitsion jozibadorligiga ham salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. O‘g‘irlik jinoyatlari nafaqat iqtisodiy zarar yetkazadi, balki jamiyatda ishonchsizlik va qonunga nisbatan hurmatsizlik muhitini ham shakllantiradi. Shu sababli, bu turdagi jinoyatlarning tub sabablarini o‘rganish, ularning oldini olishning samarali usullarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish orqali ijtimoiy adolatni ta’minlash muhim vazifadir. Mavzuning dolzarbligi shundaki, o‘g‘irlik jinoyatlari o‘zining turli ko‘rinishlari bilan jamiyatning barcha qatlamlariga ta’sir ko‘rsatadi. Texnologiyalar rivoji bilan jinoyatchilik ham o‘zgarib, zamonaviy o‘g‘irlik usullari paydo bo‘lmoqda. Masalan, virtual mulkni o‘g‘irlash yoki raqamli ma’lumotlarni talon-taroj qilish kabi yangi shakllar mavjud jinoyat-huquqiy bazani qayta ko‘rib chiqishni talab etadi. O‘zbekistonda aholining mulkiy himoyaga bo‘lgan talabi ortib borayotganligi sababli, o‘g‘irlik jinoyatlarining oldini olish bo‘yicha samarali profilaktik chora-tadbirlarni qo‘llashga ehtiyoj bor. Mavjud adabiyotlarda o‘g‘irlik jinoyatlarining ayrim jihatlari chuqur o‘rganilgan bo‘lsa-da, ularning iqtisodiy-matematik modellari asosida risklarni baholash va oldini olish strategiyalarini ishlab chiqish bo‘yicha kompleks tadqiqotlar hali yetarli emas. Shuningdek, xalqaro tajribalarni O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish va ularni amaliyotga joriy etish mexanizmlarini tahlil qilish ham dolzarb vazifa hisoblanadi. O‘g‘irlik jinoyatining nazariy asoslari xalqaro miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq etilgan. Masalan, Cesare Beccaria (1764) o‘zining “Jinoyatlar va jazolar haqida” asarida jinoyatlarning oldini olishda jazo muqarrarligi va tezkorligi muhimligini ta’kidlab, o‘g‘irlik jinoyatiga jazo qo‘llash tamoyillarini shak ...