KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston qishloq xo‘jaligi sektori mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 25-28% ini tashkil etib, aholini oziq-ovqat mahsulotlari bilan ta'minlashda va eksport salohiyatini oshirishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi [1]. Biroq, Tuproqshunoslik va agrokimyoviy tadqiqotlar instituti (2023) ma'lumotlariga ko‘ra, respublika sug‘oriladigan ekin maydonlarining 45-50% dan ortig‘ida gumus miqdorining kamayishi, 60% dan ortig‘ida fosfor va kaliy elementlarining yetishmasligi kuzatilmoqda, bu esa tuproq unumdorligining pasayishiga va hosildorlikning potensialidan past bo‘lishiga olib kelmoqda [2]. Global miqyosda mineral o‘g‘itlarga bo‘lgan talab yildan yilga ortib, jahon o‘g‘it bozori 2023-yilda qariyb 200 milliard dollarni tashkil etgan [3], ammo noto‘g‘ri va haddan tashqari o‘g‘itlash atrof-muhitga salbiy ta'sir ko‘rsatib, tuproq, suv va havo ifloslanishiga sabab bo‘lmoqda. Shu sababli, o‘g‘itlash tizimini ilmiy asoslangan agrokimyoviy xaritalar yordamida optimallashtirish nafaqat iqtisodiy samaradorlikni oshirish, balki ekologik barqarorlikni ta'minlash uchun ham muhim ahamiyat kasb etadi. Hozirgi kunda O‘zbekiston qishloq xo‘jaligida hosildorlikni oshirish va mahsulot sifatini yaxshilashda o‘g‘itlardan oqilona foydalanish zaruriyati tobora ortib bormoqda. An'anaviy "bir tekis" o‘g‘itlash usullari tuproqning heterogenligini hisobga olmaydi, natijada ayrim joylarda ortiqcha, boshqa joylarda esa yetarli bo‘lmagan ozuqa moddalari miqdori kuzatiladi. Bu holat nafaqat fermer xo‘jaliklarining moliyaviy xarajatlarini oshiradi, balki o‘g‘itlarning yuvilib ketishi hisobiga atrof-muhitga salbiy ta'sir ko‘rsatadi va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining sifati pasayishiga olib keladi [4]. Agrokimyoviy xaritalar esa tuproqning aniq ehtiyojlarini aks ettirib, o‘g‘itlash me'yorlarini diferensiallashtirish imkonini beradi, bu esa resurslardan samarali foydalanish, hosildorlikni oshirish va barqaror qishloq xo‘jaligi amaliyotlarini joriy etish uchun dolzarb yechim hisoblanadi. Shuningdek, 2022-yilda o‘g‘it narxlarining o‘rtacha 30% ga o‘sganligi [5], mazkur mavzuning iqtisodiy jihatdan ham yuqori dolzarbligini ko‘rsatadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar obyekti bo‘lib kelgan. Jahon miqyosida aniq dehqonchilik va agrokimyoviy xaritalash bo‘yicha ko‘plab ilmiy ishlar amalga oshirilgan. Masalan, D.J. Mulla (1997) o‘z tad ...