KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 45% dan ortig'ini tovar va xizmatlar ishlab chiqaruvchi yirik korxonalar sektori tashkil etgan, bu esa iqtisodiyotda oligopolistik bozor tuzilmalarining sezilarli darajada kengayganini ko'rsatmoqda [1]. Xususan, uyali aloqa operatorlari bozorida uchta yirik kompaniya jami bozor ulushining 95% dan ortig'ini egallagan bo'lsa, temir yo'l transporti va neft-gaz sanoati kabi strategik tarmoqlar deyarli butunlay davlat tomonidan nazorat qilinadigan bir necha yirik o'yinchilar qo'lida to'plangan [2]. Global miqyosda esa, oligopolistik bozorlardagi tovar va xizmatlar savdosi hajmi 2022-yilda 15 trillion AQSh dollarini tashkil etib, jahon savdosining qariyb 30% ini tashkil etgan [3]. Bu raqamlar, iqtisodiy rivojlanishning hozirgi bosqichida oligopoliyalar tobora muhim rol o'ynayotganini va ular faoliyatining samaradorligi bevosita mamlakat iqtisodiy barqarorligiga ta'sir etayotganini ko'rsatadi. Oligopoliya sharoitida firmalar strategiyalari masalasi ayniqsa hozirgi globallashuv va raqamlashtirish davrida dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. O'zbekistonning jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi, raqobat muhitining kuchayishi va innovatsion texnologiyalarning joriy etilishi sharoitida yirik firmalar o'z raqobatbardoshligini saqlab qolish va bozor ulushini oshirish uchun murakkab strategiyalarni qo'llashga majbur bo'lmoqdalar [4]. Shu bilan birga, oligopolistik bozorlardagi narx belgilash, ishlab chiqarish hajmini rejalashtirish va innovatsiyalarni joriy etish kabi masalalar iste'molchilar farovonligi, iqtisodiy o'sish sur'atlari va bozor samaradorligi uchun muhim oqibatlarga ega [5]. Bugungi kunda, mamlakatimiz iqtisodiy siyosatining asosiy yo'nalishlaridan biri bozor mexanizmlarini takomillashtirish va raqobatni rivojlantirishdan iborat bo'lganligi sababli, oligopoliya sharoitida firmalar xatti-harakatlarini chuqur o'rganish va ularning samaradorligini oshirish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqish zarurati sezilmoqda. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli darajada bo'lib, chuqur nazariy va empirik tadqiqotlar obyekti bo'lib kelgan. Jahon iqtisodiyoti nazariyasida oligopoliya masalasini o'rganishga ulkan hissa qo'shgan olimlardan biri Augustin Kurno (1838) bo'lib, u firmalarning ishlab chiqari ...