KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-2024 o'quv yilida oliy ta'lim muassasalarida jami 1,3 milliondan ortiq talaba tahsil olmoqda [1]. Bu ko'rsatkich 2017 yildagi 300 ming talabaga nisbatan deyarli 4 barobar o'sishni anglatadi, bu esa ta'lim infratuzilmasiga, xususan, auditoriyalarning sifatli akustik va yoritish sharoitlariga bo'lgan talabni keskin oshiradi [2]. Har yili oliy ta'lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini rivojlantirishga qaratilgan investitsiyalar hajmi 2023-yilda 500 milliard so'mdan oshgan bo'lsada, ushbu mablag'larning akustik va yoritish sharoitlarini yaxshilashga yo'naltirilgan qismi hali ham yetarli darajada emas [3]. Shu bilan birga, global miqyosda ta'lim muassasalari dizaynida ergonomik omillarni hisobga olishga bo'lgan e'tibor ortib bormoqda; 2022-yilda ta'lim infratuzilmasini modernizatsiya qilish bo'yicha global bozor hajmi 200 milliard dollardan oshgan va ushbu bozorning yillik o'sish sur'ati 8% ni tashkil etishi prognoz qilinmoqda [4]. Oliy ta'lim muassasalarida o'quv jarayonining samaradorligini oshirish, talabalarning o'zlashtirishini yaxshilash hamda o'qituvchilarning mehnat sharoitlarini qulaylashtirishda auditoriyalarning akustik va yoritish sharoitlari hal qiluvchi ahamiyatga ega. Aksariyat oliy o'quv yurtlarining binolari eskirgan bo'lib, ular zamonaviy ergonomik talablarga javob bermaydi, bu esa dars jarayonida talabalar orasida charchoq, diqqatni jamlash qiyinlishuvi va hatto eshitish yoki ko'rish muammolari kabi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin [5]. Mavjud muammolar orasida shovqin darajasining yuqoriligi, ovozning aks sadosi (reverberatsiya) vaqti me'yoridan ortiqligi, yoritish darajasining pastligi yoki yorug'likning notekis taqsimlanishi, shuningdek, ko'zni qamashtiruvchi yorug'lik manbalarining mavjudligi kabi holatlar keng tarqalgan. Ushbu muammolar talabalarning ma'ruza materiallarini tushunishiga va o'qituvchilarning axborotni samarali yetkazishiga to'siqlik qiladi, bu esa umumiy ta'lim sifatiga salbiy ta'sir ko'rsatadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro miqyosda bir qator chuqur tadqiqotlar o'tkazilgan. Masalan, J.Bradley (2000) o'z tadqiqotida sinfxonalar akustikasining o'quvchilarning nutqni idrok etishiga ta'sirini aniqlagan va optimal reverberatsiya vaqti me'yorlarini ishlab chiqqan [6]. P.H. Li (2015) yoritish e ...