KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida chorvachilik sohasi yalpi ichki mahsulotning (YIM) 40% dan ortig‘ini tashkil etib, qishloq xo‘jaligining muhim segmenti hisoblanadi [1]. So‘nggi besh yilda mamlakatda go‘sht ishlab chiqarish hajmi 25% ga, sut ishlab chiqarish 18% ga, tuxum ishlab chiqarish esa 30% ga oshgan [2]. Bu o‘sish sur’atlari chorva mollari uchun sifatli va balanslashgan ozuqa, xususan, omuxta yemga bo‘lgan talabni keskin oshirdi. Xalqaro omuxta yem bozorining hajmi 2023 yilda 550 milliard AQSH dollarini tashkil etib, 2030 yilga borib bu ko‘rsatkich 700 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [3]. O‘zbekiston ham ushbu global tendensiyadan chetda qolmay, omuxta yem ishlab chiqarish hajmini yiliga o‘rtacha 7-10% ga oshirmoqda [4]. Biroq, omuxta yem mahsulotlarini saqlashda yuzaga keladigan yo‘qotishlar va sifat buzilishlari, ayniqsa, yuqori namlik va harorat sharoitida, bu sohaning rivojlanishiga jiddiy to‘siq bo‘lmoqda. Omuxta yemning sifati buzilishi ozuqaviy qiymatining pasayishiga, hayvonlarning mahsuldorligining kamayishiga va jiddiy iqtisodiy zararlarga olib keladi [5]. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir, chunki oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash va chorvachilik mahsulotlari sifatini oshirish strategik ahamiyat kasb etmoqda. Omuxta yem mahsulotlarini saqlashda buzilish jarayonlarining oldini olish, ayniqsa aflotoksinlar va boshqa mikotoksinlarning hosil bo‘lishini kamaytirish, nafaqat hayvonlar salomatligi, balki iste’molchilarga yetkaziladigan mahsulotlar xavfsizligi nuqtai nazaridan ham muhimdir. Saqlashdagi noto‘g‘ri sharoitlar natijasida omuxta yemning ozuqaviy qiymati 20-30% gacha kamayishi mumkin, bu esa chorva mollari uchun qo‘shimcha xarajatlarni keltirib chiqaradi va ozuqa ratsionining samaradorligini pasaytiradi [6]. O‘zbekistonda mavjud omborxonalarning texnik holati va saqlash jarayonlarini raqamlashtirish darajasi talabga javob bermayotgani, shuningdek, zamonaviy saqlash texnologiyalarini tatbiq etishda qator muammolar mavjudligi ushbu tadqiqotning zaruriyatini yanada oshiradi. Omuxta yem mahsulotlarini saqlashda sodir bo‘ladigan jarayonlar jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. X.Y. (2018) o‘z tadqiqotida yuqori namlik sharoitida omuxta yemda mog‘or zamburug‘larining rivojlanishi va ularning aflotoksinlar ishlab chiqarish mexanizmlarini tahlil qildi [7]. A.B. (2019) esa omuxta yem tarkibid ...