KURS ISHI

KIRISH Un va yorma mahsulotlarini saqlashda sodir bo'ladigan jarayonlar mavzusi bugungi kunda oziq-ovqat xavfsizligi va iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda ustuvor ahamiyat kasb etadi. Global miqyosda g'alla va uni qayta ishlash mahsulotlari bozori hajmi 2023-yilda taxminan 650 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, bu raqamning 2030-yilga borib 900 milliard dollardan oshishi kutilmoqda [1]. O'zbekistonda esa don va dukkakli ekinlar yetishtirish hajmi 2023-yilda 7,9 million tonnaga yetdi, bu umumiy qishloq xo'jaligi mahsulotlari hajmida muhim ulushni tashkil etadi [2]. Biroq, un va yorma mahsulotlarini saqlash jarayonida yillik yo'qotishlar o'rtacha 5-10% ni tashkil qilib, ayrim hollarda bu ko'rsatkich 20% ga yetishi mumkin [3]. Bu yo'qotishlar nafaqat iqtisodiy zarar yetkazadi, balki aholini oziq-ovqat bilan ta'minlashda ham jiddiy muammolarni keltirib chiqaradi. Ayniqsa, don va uni qayta ishlash mahsulotlarining strategik ahamiyatini hisobga olgan holda, ularning saqlanish muddatini uzaytirish va sifatini ta'minlash dolzarb vazifadir. Ushbu mavzu, ayniqsa, hozirgi globallashuv va iqlim o'zgarishlari sharoitida yanada ahamiyatlidir. Namlik, harorat va mikroorganizmlar faolligi kabi omillar mahsulot sifatining buzilishiga olib keluvchi asosiy sabablardandir. Samarali saqlash usullarini ishlab chiqish va mavjudlarini takomillashtirish, mahsulotning nafaqat ozuqaviy qiymatini, balki tovar ko'rinishini ham saqlab qolish imkonini beradi. Ayni damda, saqlash jarayonida kechadigan fizikaviy, kimyoviy va biologik jarayonlarni chuqur tahlil qilish, ularni oldini olish bo'yicha ilmiy asoslangan tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi. O'zbekistonning oziq-ovqat sanoati rivojlanish strategiyasida mahsulot yo'qotishlarini kamaytirish va eksport salohiyatini oshirish muhim yo'nalishlardan biri bo'lib, un va yorma mahsulotlarini sifatli saqlash bu maqsadlarga erishishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda bir qator olimlar tomonidan keng tadqiq etilgan. Masalan, J. W. De Man (1999) "Food Chemistry" asarida oziq-ovqat mahsulotlarining kimyoviy tarkibi va saqlash jarayonida kechadigan o'zgarishlar mexanizmlarini chuqur tahlil qilgan [5]. P. E. N. Nelson (2000) o'z tadqiqotlarida mikotoksinlarning don mahsulotlarida hosil bo'lish sharoitlari va ularni nazorat qilish usullarini o'rgangan [6]. S. P. Cauvain va L. S. Y ...