KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda yoshlar orasida fuqarolik mas'uliyati darajasi bo'yicha 2023-yilgi ijtimoiy so'rovnomalar natijalariga ko'ra, respondentlarning 35% dan ortig'i mahalliy hamjamiyatdagi ijtimoiy faollik darajasini past deb baholagan, 25% ga yaqini esa davlat siyosatiga daxldorlik hissini yetarli darajada anglamasligini bildirgan [1]. Shuningdek, mamlakat miqyosida o'tkazilgan ta'lim tadqiqotlari boshlang'ich sinf o'quvchilarida fuqarolik qadriyatlarini singdirish samaradorligi o'rtacha 55-60% atrofida ekanligini ko'rsatmoqda [2]. Bu ko'rsatkichlar kelajak avlodning faol va mas'uliyatli fuqarolar etib voyaga yetishi uchun ta'lim tizimida fuqarolik mas'uliyatini shakllantirish bo'yicha yangi yondashuvlarni joriy etish zaruratini yaqqol ko'rsatadi. Global miqyosda esa, UNESCOning 2022-yilgi hisobotiga ko'ra, dunyo mamlakatlarining 70% dan ortig'i maktab o'quvchilarida fuqarolik ta'limini rivojlantirishga qaratilgan dasturlarni joriy qilgan bo'lib, bu soha bo'yicha umumiy investitsiyalar 5 milliard dollardan oshgan [3]. Ushbu mavzu hozirgi kunda globallashuv va axborot asrida yoshlarning ijtimoiy-siyosiy jarayonlarda faol ishtirok etishi, demokratik qadriyatlarga hurmat bilan qarashi va jamiyat taraqqiyotiga o'z hissasini qo'shishi uchun strategik ahamiyatga ega. Fuqarolik mas'uliyatini shakllantirish dolzarb bo'lib qolmoqda, chunki zamonaviy jamiyatda yoshlarning umummilliy qadriyatlardan uzoqlashishi, ijtimoiy apatiya va passivlik kabi muammolar kuzatilmoqda. Mavjud ta'lim metodologiyalari ko'pincha nazariy bilimlarni berishga qaratilgan bo'lib, amaliy ko'nikmalar va faol fuqarolik pozitsiyasini shakllantirishda yetarli darajada samarali emas [4]. Shu sababli, boshlang'ich ta'lim bosqichidan boshlab o'quvchilarda fuqarolik mas'uliyatini tizimli va samarali shakllantirish mexanizmlarini ishlab chiqish va amaliyotga joriy etish dolzarb vazifadir. Mavzuning o'rganilganlik darajasi tahliliga ko'ra, xalqaro miqyosda fuqarolik ta'limi va mas'uliyatini shakllantirish bo'yicha keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik faylasuf va pedagog Jon Dyui (John Dewey) (1916) "Demokratiya va ta'lim" asarida ta'limning ijtimoiy funksiyasini asoslab, maktabning fuqarolik ko'nikmalarini rivojlantirishdagi rolini ta'kidlagan [5]. Uning fikricha, fuqarolik mas'uliyati amaliy tajriba va ijtimoiy ishtirok orqali shakllanadi. Jean Piaget (1932) esa o'zining "Bolalarning ...