KURS ISHI

KIRISH Global kiberxavfsizlik bozori 2023-yilda taxminan 222.66 milliard AQSH dollarini tashkil etgan bo‘lib, 2024-yildan 2030-yilgacha yillik o‘rtacha 13.8% o‘sish sur’ati bilan rivojlanishi kutilmoqda va bu ko‘rsatkich 2030-yilga borib 500 milliard dollardan oshishi prognoz qilinmoqda [1]. Bu o‘sish tendensiyasi O‘zbekistonda ham kuzatilmoqda, mamlakatimizda kiberxavfsizlikka oid xizmatlar va mahsulotlarga bo‘lgan talab har yili o‘rtacha 20-25% ga oshib bormoqda, bu esa mahalliy korxonalar va davlat tashkilotlari tomonidan xavfsizlikka investitsiyalarning ortib borayotganini ko‘rsatadi [2]. Shu bilan birga, O‘zbekistonda kiberhujumlar soni 2023-yilda 2022-yilga nisbatan 15% ga oshgani, ayniqsa, shaxsiy ma’lumotlarning sizdirilishi va firibgarlik holatlari ko‘paygani qayd etilgan [3]. Ushbu raqamlar, axborotni ochiq manbalar orqali yig‘ish (OSINT) va risklarni baholash kiberxavfsizlik strategiyasining ajralmas qismiga aylanganligini yaqqol ko‘rsatmoqda. Bugungi axborotlashgan jamiyatda kiberhujumlar tobora murakkablashib, shaxsiy va korporativ ma’lumotlar xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda. OSINT metodologiyasi kiberhujumchilarning ma’lumot to‘plash taktikasini tushunish, potentsial zaifliklarni aniqlash va tegishli himoya choralarini ishlab chiqishda muhim rol o‘ynaydi. Biroq, mavjud OSINT vositalari va metodologiyalarining doimiy ravishda yangilanib borayotgan tahdidlarga moslashuvchanligi, ularni samarali qo‘llash bo‘yicha amaliy ko‘nikmalar yetishmasligi va yig‘ilgan ma’lumotlar asosida risklarni kompleks baholash mexanizmlarining to‘liq shakllanmaganligi kabi muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Bu esa, OSINT imkoniyatlaridan to‘liq foydalanish va kiberxavfsizlikni mustahkamlash uchun chuqur tadqiqotlar o‘tkazish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon miqyosida ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Misol uchun, Daniel J. Solove (2007) o‘z ishlarida shaxsiy ma’lumotlar maxfiyligi va OSINT orqali ma’lumot yig‘ishning huquqiy va etik jihatlarini atroflicha tahlil qilgan holda, bu jarayonlarning shaxs erkinliklariga ta’sirini baholagan [5]. Robert M. Clark (2014) ochiq manbalar razvedkasining amaliy qo‘llanilishi, uning metodologiyalari va turli sektorlarda, jumladan, milliy xavfsizlik va korporativ himoyada samaradorligini o‘rgangan [6]. Michael Bazzell (2018) OSINT vositalari va texnikalarini tizimlashtirib ...