KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda qushlarning umumiy soni taxminan 460 turdan oshadi [1], shundan o'troq qush turlari ulushi 20% dan ortiqni tashkil etadi [2]. Ayrim mintaqalarda, masalan, Zarafshon vohasida o'troq qushlarning bioma hajmi 1 gektarga 25-30 qushga yetadi [3]. Global miqyosda esa o'troq qushlar populyatsiyasi so'nggi 50 yil ichida o'rtacha 29% ga kamayganligi kuzatilgan [4], bu esa bioxilmaxillikning global yo'qolishi kontekstida jiddiy xavotirlarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu raqamlar o'troq qush turlarining ekotizimdagi o'rni va ularga tahdidlarning miqyosini yaqqol ko'rsatib, mazkur sohada chuqur ilmiy tadqiqotlar o'tkazish zarurligini ta'kidlaydi. O'troq qushlarning barqaror yashashini ta'minlash, ularning sonini saqlab qolish va tabiiy muhitini himoya qilish dolzarb ekologik vazifadir. Mavjud tadqiqotlar o'troq qushlar populyatsiyasiga antropogen ta'sirlar, masalan, yashash joylarining yo'q qilinishi, iqlim o'zgarishlari va ifloslanish [5] kabi omillarning salbiy oqibatlarini ko'rsatmoqda. O'zbekistonda ayniqsa qishloq xo'jaligi maydonlarining kengayishi, urbanizatsiya va suv resurslarining tanqisligi o'troq qushlarning habitatlariga bevosita ta'sir ko'rsatib, ayrim turlarning sonini so'nggi 30 yil ichida 15-20% ga qisqartirgan [6]. Shu bilan birga, ularni muhofaza qilish bo'yicha aniq iqtisodiy asoslar, samarali strategiyalar va populyatsiya dinamikasini boshqarish usullari yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Ushbu muammolarni ilmiy asosda tahlil qilish va ularga yechim topish orqali o'troq qushlarning barqarorligini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etadi, chunki ular ekotizimda zararkunandalarni nazorat qilish, urug'larni tarqatish va biotsenozlarning muvozanatini saqlashda muhim rol o'ynaydi [7]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha dunyo olimlari qatorida D. W. G. Lim (2018) qushlar migratsiyasining genetik asoslari va o'troqlikning evolyutsion afzalliklari bo'yicha chuqur tadqiqotlar olib borgan va ularning genetik moslashuvchanlik mexanizmlarini ochib bergan [8]. J. M. Marzluff (2020) urbanizatsiyaning qushlar populyatsiyasiga ta'siri, ayniqsa o'troq turlarning shahar muhitiga moslashuv strategiyalarini tahlil qilgan va shahar ekotizimlarida qushlar bioxilmaxilligini saqlash bo'yicha tavsiyalar ishlab chiqqan [9]. S. H. M. Butchart (2021) global miqyosda qushlarning yo'qolib borish tendensiyalari, shu jumladan o'troq turlarning holati bo' ...