KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda davlat-xususiy sheriklik (DXSH) mexanizmlari joriy etilishi jadal iqtisodiy o‘sish va investitsiyalarni jalb qilishning muhim omillaridan biriga aylandi. Jahon banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yil oxiriga kelib, global infratuzilma loyihalariga yo‘naltirilgan davlat-xususiy sheriklik bitimlarining umumiy qiymati 180 milliard dollardan oshgan [1]. O‘zbekiston Respublikasi Iqtisodiyot va Moliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatimizda so‘nggi besh yilda DXSH asosidagi loyihalar soni 12 barobarga ortib, 2024-yil boshida ularning umumiy portfeli 15 milliard dollarga yaqinlashgan [2]. Xususan, energetika sohasida 2023-yilda jami 3 milliard dollarlik DXSH loyihalari imzolangan bo‘lib, bu umumiy energetika investitsiyalarining qariyb 45% ni tashkil etadi [3]. Ushbu raqamlar DXSHning mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, infratuzilmani modernizatsiya qilish va davlat budjetiga yukni kamaytirishdagi muhim rolini yaqqol ko‘rsatib turibdi. Hozirgi sharoitda O‘zbekiston iqtisodiyotida davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarining ahamiyati ortib borishi barobarida, ushbu jarayonni takomillashtirish zarurati ham dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Global iqtisodiy transformatsiyalar, raqobatning kuchayishi va investitsion muhitga qo‘yilayotgan yangi talablar DXSH loyihalarini samarali boshqarish, risklarni kamaytirish va moliyaviy barqarorlikni ta’minlash borasida yangi yondashuvlarni taqozo etadi. Jumladan, moliyalashtirish mexanizmlarini optimallashtirish, huquqiy bazani yanada takomillashtirish, shaffoflik va hisobdorlikni oshirish kabi masalalar hal etilmagan muammolar sirasiga kiradi. Ushbu jihatlarni chuqur tadqiq etish va amaliy takliflar ishlab chiqish O‘zbekistonda barqaror iqtisodiy o‘sishni ta’minlash hamda xususiy sektor ishtirokini kengaytirish uchun fundamental ahamiyatga ega. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari tomonidan salmoqli ishlar qilingan. Elinor Ostrom (2009-yilgi Nobel mukofoti sovrindori) o‘z tadqiqotlarida umumiy resurslarni boshqarishda davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikning samarali modellarini tahlil qilib, “institutsional dizayn”ning ahamiyatini isbotladi [5]. Oliver Williamson (2009-yilgi Nobel mukofoti sovrindori) “Bitim xarajatlari nazariyasi” (Transaction Cost Economics) doirasida davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi shartnomaviy munosabatlarning samaradorligini o‘ ...