KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida jinoyatlarni yashirganlik uchun javobgarlik masalalarini o‘rganish hozirgi kunda huquqni muhofaza qilish tizimining samaradorligini oshirish va jinoyatchilikka qarshi kurashishda muhim ahamiyat kasb etadi. Rasmiy statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda 2023-yilda qayd etilgan jinoyatlar soni 2022-yilga nisbatan 10,5% ga kamaygan bo‘lsada [1], jinoyat izlarini yashirish yoki jinoyatchilarga ko‘maklashish holatlari tez-tez uchrab turadi, bu esa tergov va sud jarayonlariga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Oliy sudi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda jinoyatni yashirish yoki jinoyat haqida xabar bermaslik bilan bog‘liq bo‘lgan 300 dan ortiq holat bo‘yicha sud hukmlari chiqarilgan [2]. Jinoyatning fosh etilmasdan qolishi yoki jinoyatchining javobgarlikdan qochishiga ko‘maklashish huquqiy davlat tamoyillariga zid bo‘lib, jamiyatda adolat tuyg‘usining buzilishiga olib keladi. Ayniqsa, korrupsiyaviy jinoyatlar, iqtisodiy jinoyatlar va uyushgan jinoyatchilikda jinoyatni yashirish mexanizmlari murakkablashib bormoqda, bu esa ushbu turdagi jinoyatlarni aniqlash va fosh etishni qiyinlashtirmoqda. Shu sababli, jinoyatni yashirganlik uchun javobgarlikning huquqiy asoslarini chuqur tahlil qilish, amaliyotdagi muammolarni aniqlash va ularni bartaraf etish bo‘yicha samarali takliflar ishlab chiqish dolzarb vazifadir. Mavzuning dolzarbligi nafaqat milliy, balki xalqaro miqyosda ham ortib bormoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Narkotiklar va jinoyatchilik bo‘yicha boshqarmasi (UNODC) hisobotlariga ko‘ra, jahon miqyosida jinoyatdan olingan daromadlarni legallashtirish (pul yuvish) va jinoyatlarni yashirish orqali yillik zarar taxminan 2 trillion AQSh dollarini tashkil etadi, bu esa global yalpi ichki mahsulotning 2-5 foiziga to‘g‘ri keladi [3]. Bu holat jinoyatchilikning transmilliy tus olishiga, terrorizm va uyushgan jinoyatchilikka qarshi kurashish samaradorligini pasayishiga olib keladi. O‘zbekiston uchun bu mavzu yanada ahamiyatli, chunki mamlakatimiz huquqiy islohotlar yo‘lida jadal qadamlar qo‘ymoqda va xalqaro huquq normalarini milliy qonunchilikka implementatsiya qilishga intilmoqda. Jinoyatni yashirish bilan bog‘liq qonuniy choralar yetarli darajada takomillashtirilmasa, bu kabi jinoyatlar boshqa turdagi og‘ir jinoyatlarning ildiz otishiga zamin yaratadi. Mavjud qonunchilikda jinoyatni yashirganli ...