KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi jinoyat huquqida javobgarlikka tortish muddatlari instituti jamiyatda qonun ustuvorligi va adolat tamoyillarini ta'minlashda fundamental ahamiyatga ega. O'zbekiston Respublikasi Oliy sudining 2023-yilgi hisobotiga ko'ra, jinoiy javobgarlikka tortish muddatlari o'tishi sababli tugatilgan jinoyat ishlari umumiy jinoyat ishlarining taxminan 1.5% ini tashkil etgan [1]. Bu ko'rsatkich yillar davomida ma'lum o'zgarishlarga uchragan bo'lib, 2021-yilda 1.2%, 2022-yilda esa 1.4% ni tashkil qilgan [2]. Ushbu raqamlar, garchi katta ko'rinmasada, har bir holat ortida yuridik samaradorlik, adolatning kechiktirilishi va jabrlanganlar huquqlarining himoyasi bilan bog'liq chuqur ijtimoiy-huquqiy muammolar yotishini ko'rsatadi. Javobgarlikka tortish muddatlarining noto'g'ri qo'llanilishi yoki bu boradagi qonunchilikning yetarli darajada takomillashmaganligi jazo muqarrarligi prinsipining buzilishiga olib kelishi, fuqarolarning huquqiy ongini pasaytirishi va hatto korrupsiyaviy holatlarga zamin yaratishi mumkin. Shu bois, mazkur institutning chuqur nazariy va amaliy tahlili, uning milliy qonunchilik va xalqaro standartlarga muvofiqligini baholash bugungi kunda o'ta dolzarb masalalardan biridir. Jinoyat huquqi sohasida javobgarlikka tortish muddatlariga oid qonunchilikning o'ziga xos xususiyatlari va ularni qo'llashdagi amaliy muammolar, xususan, jinoyat ishi bo'yicha tergov harakatlarining uzoq cho'zilishi, ayrim jinoyat turlari uchun belgilangan muddatlarning yetarlilik darajasi, muddatlarning hisoblash tartibidagi murakkabliklar va ularni to'xtatib turish asoslari masalalari hal etilmagan holda qolmoqda. Bundan tashqari, raqamli texnologiyalar rivojlanishi bilan yuzaga kelayotgan kiberjinoyatlar va transmilliy jinoyatlar kontekstida javobgarlikka tortish muddatlarini qo'llashdagi yangi chaqiriqlar ham nazariy va amaliy jihatdan chuqur tadqiqotlarni talab qiladi. Shuningdek, jabrlanuvchilarning huquqlarini himoya qilish va ularga yetkazilgan zararni qoplash mexanizmlari ham javobgarlikka tortish muddatlari institutining samaradorligi bilan bevosita bog'liqdir. O'zbekistonda amalga oshirilayotgan sud-huquq islohotlari doirasida ushbu sohani takomillashtirishga qaratilgan harakatlar davom etayotgani, mazkur tadqiqotning amaliy ahamiyatini yanada oshiradi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy miqyosda turli olimlar tomonidan o'r ...