KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida jinoyat qonunchiligi asosini tashkil etuvchi umumiy tamoyillar, ya’ni qonuniylik, ayb, adolat, insonparvarlik va tenglik kabi prinsiplar huquqiy davlat qurilishining muhim ustuni hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 12-fevraldagi “2024–2028-yillarda O‘zbekiston Respublikasida jinoyatchilikka qarshi kurashish tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmonida [1] jinoyat huquqining asosiy tamoyillariga qat’iy rioya etish va bu boradagi qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirish vazifasi belgilab berilgan. So‘nggi besh yilda O‘zbekistonda jinoiy ishlar soni o‘rtacha yillik 3-5% ga oshgan [2], bu esa jinoyat huquqi tamoyillarini chuqur o‘rganish va ularni amalda to‘g‘ri qo‘llash zaruriyatini yanada oshiradi. Xususan, 2023-yilda sudlar tomonidan chiqarilgan oqlov hukmlarining 2.7% gacha ortgani [3], adolat tamoyilini amaliyotda yanada samarali qo‘llash lozimligini ko‘rsatadi. Ushbu raqamlar jinoyat huquqiy munosabatlarda inson huquqlarini ta’minlash, qonuniylik va adolatni qaror toptirishning naqadar dolzarb ekanligidan dalolat beradi. Jinoyat huquqining umumiy tamoyillarini chuqur tadqiq etish bugungi kunda juda muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki jinoyatchilikning global xarakter kasb etishi va jamiyatda huquqiy ongni mustahkamlash zarurati ushbu fundamental prinsiplarni qayta ko‘rib chiqishni taqozo etadi. Jinoyat huquqining asosiy tamoyillari qonunchilik va huquqni qo‘llash amaliyotida yuzaga kelayotgan ayrim muammolarni hal etish, jumladan, jinoiy javobgarlikni individuallashtirishda adolat tamoyiliga to‘laqonli rioya etish, shuningdek, jazoni ijro etishda insonparvarlik va qonuniylikni ta’minlash bo‘yicha aniq mexanizmlarni ishlab chiqishda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Hozirgi kunda jinoyat huquqi tamoyillarini xalqaro tajriba bilan qiyosiy tahlil qilish, ularni milliy qonunchilikka implementatsiya qilishdagi to‘siqlarni aniqlash va bu borada takomillashtirish yo‘llarini izlash dolzarb muammolardan biridir. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha xalqaro miqyosda ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Jeremi Bentam (1789) o‘zining “Axloq va qonunchilik prinsiplari haqida” asarida [5] jinoyat huquqining foydalilik va adolat tamoyillarini chuqur tahlil qilib, jazoning maqsadini jinoyatchilikni oldini olish deb belgiladi. Chezare Bekkariya (1764) “Jinoyatlar va jazolar haqida” ...