KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida inflyatsiya darajasi va uning o'zgarish dinamikasi masalasi mamlakat iqtisodiy barqarorligi va aholi farovonligini ta'minlashda markaziy o'rin tutadi. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 12-dekabrdagi PF-205-sonli "O'zbekiston Respublikasining 2024-yilga mo'ljallangan Davlat budjeti to'g'risida"gi Farmonida inflyatsiya darajasini 8-9% atrofida ushlab turish asosiy makroiqtisodiy maqsadlardan biri sifatida belgilangan [1]. O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuni bo'yicha yillik inflyatsiya darajasi 8.77% ni tashkil etgan bo'lib, bu avvalgi yillardagi ikki xonali ko'rsatkichlarga nisbatan pasayish tendentsiyasini ko'rsatadi, biroq xalqaro standartlar va rivojlangan mamlakatlar ko'rsatkichlariga nisbatan hali ham yuqoriligicha qolmoqda [2]. Masalan, Yevropa Ittifoqi mamlakatlarida o'rtacha yillik inflyatsiya 2023-yil dekabr holatiga 2.9% ni tashkil etgan [3]. Shunday qilib, inflyatsiya darajasi O'zbekistonning iqtisodiy siyosatida muhim o'ringa ega bo'lib, uning tahlili va prognozi har qachongidan ham dolzarbdir. Mazkur mavzu bugungi kunda ayniqsa ahamiyatli, chunki O'zbekiston iqtisodiyoti global va mintaqaviy o'zgarishlarga tez-tez duchor bo'lmoqda. Global ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar, xalqaro xomashyo narxlarining o'zgarishi va valyuta kurslarining tebranishlari ichki narxlar darajasiga bevosita ta'sir ko'rsatmoqda [4]. Qolaversa, mamlakatda amalga oshirilayotgan bozor islohotlari, jumladan, energiya resurslari narxlarining liberallashuvi va qishloq xo'jaligi mahsulotlari bozorining erkinlashuvi inflyatsion bosimni oshiruvchi omillar sifatida namoyon bo'lishi mumkin [5]. Bu vaziyatda inflyatsiyaning sabab va oqibatlarini chuqur o'rganish, uning dinamikasini tahlil qilish va samarali siyosat vositalarini ishlab chiqish zarurati paydo bo'ladi. Mavjud muammolar orasida aholining real daromadlarini himoya qilish, korxonalar uchun prognozlashtiriladigan iqtisodiy muhitni yaratish va pul-kredit siyosatining samaradorligini oshirish kabi hal etilmagan masalalar mavjud [6]. Inflyatsiya fenomeni jahon iqtisodiy nazariyasida uzoq vaqtdan beri o'rganib kelinayotgan murakkab masaladir. Milton Fridman (1963) o'zining "Pul miqdori nazariyasi" asarida inflyatsiyani pul miqdorining haddan tashqari ko'payishi bilan bevosita bog'liq ekanligini isbotlagan, bu "pul hamma joyda inflyats ...