KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 22-oktabrdagi “Aholi salomatligi va atrof-muhitni muhofaza qilishni ta’minlash hamda biologik resurslardan oqilona foydalanish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi PQ-4870-son qarorida biologik xilma-xillikni saqlash, shu jumladan suv havzalarining tabiiy resurslarini asrash muhim vazifalardan biri sifatida belgilangan [1]. O‘zbekiston Respublikasi Suv xo‘jaligi vazirligining 2023-yilgi hisobotiga ko‘ra, mamlakatimizdagi suv havzalarining umumiy maydoni 476,5 ming gektarni tashkil etadi va bu havzalarda 100 dan ortiq baliq turlari yashaydi [2]. Afsuski, bugungi kunda bu turlarning 24 tasi O‘zbekiston Respublikasi Qizil kitobiga kiritilgan bo‘lib, ularning populyatsiyalari keskin kamayib bormoqda [3]. Masalan, O‘zbekiston davlat ekologiya qo‘mitasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2010-yildan 2020-yilgacha bo‘lgan davrda Orol dengizining qurishi va Amudaryo hamda Sirdaryoning quyi oqimlarida suv sathi pasayishi natijasida mahalliy baliq turlari soni o‘rtacha 30% ga kamaygan [4]. Ayniqsa, Amudaryo soxta kurakburuni (Pseudoscaphirhynchus kaufmanni) kabi endemik turlarning populyatsiyasi so‘nggi yigirma yilda 80% dan ko‘proqqa qisqargani qayd etilgan [5]. Bu holat nafaqat ekologik muvozanatga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda, balki mahalliy aholining baliqchilikdan oladigan daromadlariga ham jiddiy putur yetkazmoqda. Mavjud muammolar chuqur tadqiqotlar o‘tkazishni taqozo etadi, chunki noyob va yo‘qolib borayotgan baliq turlarini saqlab qolish nafaqat biologik xilma-xillikni asrash, balki ekotizim xizmatlarining barqarorligini ta’minlash hamda kelajak avlodlar uchun tabiiy resurslarni saqlash nuqtai nazaridan ham muhim ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston suv havzalarining ekologik holati, iqlim o‘zgarishlari, invaziv turlarning tarqalishi, brakonerlik va suv resurslaridan oqilona foydalanilmasligi kabi omillar baliq populyatsiyalariga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Bu omillarning har biri o‘z navbatida alohida tadqiqotni talab qiladi va ularning birgalikdagi ta’siri esa murakkab ekologik muammolarni keltirib chiqaradi. Shuningdek, noyob turlarni saqlash bo‘yicha mavjud strategiyalar yetarli darajada samarali emasligi, ayniqsa mahalliy sharoitlarga moslashtirilgan, iqtisodiy jihatdan asoslangan va jamiyatni keng jalb qiladigan kompleks yechimlar ishlab chiqish zarurati sezilmoqda. Biologik xilma-xillikni saqlash mu ...