KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda bank tizimini isloh qilish va modernizatsiya qilish bo‘yicha keng ko‘lamli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda. Xususan, 2017-2021 yillarda amalga oshirilgan Harakatlar strategiyasi doirasida bank aktivlarining umumiy hajmi 2,5 barobarga o‘sib, 2021 yil yakuniga ko‘ra 472 trillion so‘mni tashkil etgan [1]. Markaziy bank ma'lumotlariga ko‘ra, 2023 yil boshida respublika banklari aktivlari 633 trillion so‘mdan oshib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining (YaIM) qariyb 70 foiziga teng bo‘ldi [2]. Bank tizimida raqamli transformatsiya jarayonlari jadal rivojlanib, mobil bank foydalanuvchilari soni 2022 yilda 25 milliondan oshdi, bu esa 2018 yilga nisbatan 5 barobar ko‘pdir [3]. Shuningdek, 2023 yil yanvar holatiga ko‘ra, bank sektori kredit portfelining 18% i innovatsion va raqamli loyihalarga yo‘naltirilgan bo‘lib, bu iqtisodiyotning turli sohalarida o‘sish nuqtalarini shakllantirishga xizmat qilmoqda [4]. Banklararo naqd pulsiz hisob-kitoblar ulushi esa 2023 yilda umumiy operatsiyalarning 75% ini tashkil etdi [5]. Bank tizimining barqaror va samarali faoliyat ko‘rsatishi har qanday davlat iqtisodiyoti uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar sharoitida bank tizimini yanada takomillashtirish zaruriyati, ayniqsa, dolzarbdir. Mamlakatning investitsion jozibadorligini oshirish, kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlash, aholiga ko‘rsatilayotgan moliyaviy xizmatlar sifatini yaxshilash va raqamli iqtisodiyotni rivojlantirishda banklarning roli beqiyosdir. Shu bilan birga, bank sektorida hal etilishi lozim bo‘lgan qator muammolar mavjud. Bularga kredit portfelidagi NPL (Non-Performing Loans) ulushining yuqoriligi (2023 yil sentyabr holatiga ko‘ra 4,3% [6]), davlat ulushi yuqori bo‘lgan banklarda korporativ boshqaruv samaradorligini oshirish zaruriyati, raqobat muhitini kuchaytirish hamda FinTech va RegTech texnologiyalarini joriy etish orqali bank xizmatlari sifatini oshirish kabi masalalar kiradi. Ushbu muammolar yechimini topish O‘zbekiston bank tizimining barqaror rivojlanishini ta'minlashda fundamental ahamiyatga ega. Bank tizimini takomillashtirish masalalari jahon miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Masalan, J. Stiglitz (2000) moliyaviy bozorlarning samaradorligi va axborot assimetriyasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tadqiq qilib, hukumat arala ...