KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda mamlakatda uyushgan jinoyatchilik tomonidan sodir etilgan jinoyatlar soni o‘tgan yilga nisbatan 18,5% ga oshgan holda 1500 dan ortiq holatni tashkil etgan [1]. Ushbu jinoyatlarning umumiy iqtisodiy zarari qariyb 350 milliard so‘mga baholangan bo‘lib, bu ko‘rsatkich mamlakat iqtisodiy xavfsizligiga jiddiy tahdid solmoqda [2]. Xususan, giyohvand moddalar savdosi, firibgarlik, kiberjinoyatlar va odam savdosi kabi sohalarda jinoiy uyushmalar faoliyati tobora kengayib bormoqda, ularning transmilliy aloqalari ham kuchayib borayotgani kuzatilmoqda [3]. O‘zbekiston Milliy xavfsizlik xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, so‘nggi besh yil ichida 40 dan ortiq transmilliy jinoiy guruhlar faoliyatiga chek qo‘yilgan bo‘lib, ularning tarkibida jinoiy uyushmalar muhim o‘rin egallagan [4]. Mazkur raqamlar jinoiy uyushmalar tahdidi nafaqat huquq-tartibot organlari, balki butun jamiyat uchun dolzarb muammo ekanligini yaqqol ko‘rsatadi. Jinoiy uyushma tashkil etilishi muammosi nafaqat huquqiy, balki ijtimoiy-iqtisodiy va siyosiy jihatdan ham chuqur ildiz otgan. Bugungi kunda O‘zbekistonda jinoiy uyushmalarning faoliyati nafaqat moddiy boyliklarga, balki aholining xavfsizligi, davlat institutlarining obro‘si va qonun ustuvorligiga ham putur yetkazmoqda. Mavjud qonunchilik va amaliyotda jinoiy uyushma tushunchasini aniq belgilash, uning tarkibiy qismlarini izchil o‘rganish, shuningdek, bunday uyushmalarga qarshi kurashish mexanizmlarini takomillashtirish bo‘yicha hal etilmagan masalalar mavjud. Bu, o‘z navbatida, jinoyat huquqining ushbu sohasi doirasida ilmiy tadqiqotlar olib borish zaruratini keltirib chiqaradi, chunki jinoiy uyushmalar tabiatining doimiy ravishda o‘zgarib borishi va ularning yangi shakllari paydo bo‘lishi zamonaviy kurash strategiyalarini ishlab chiqishni taqozo etadi. Jinoiy uyushma va uyushgan jinoyatchilik muammosi dunyo miqyosida ko‘plab olimlar tomonidan chuqur o‘rganilgan. Xususan, J. Albanese (2012) o‘z tadqiqotlarida uyushgan jinoyatchilikning transmilliy xarakterini va uning global iqtisodiyotga ta’sirini tahlil qilib, xalqaro hamkorlik mexanizmlarini takomillashtirish zarurligini isbotlagan [5]. D. Siekmann (2015) jinoiy uyushmalarning moliyaviy oqimlarini kuzatish va ularni blokirovka qilish bo‘yicha innovatsion modellar taklif qilgan [6]. M. Findlay (2018) uyushgan jinoy ...