KURS ISHI

KIRISH O‘zbekistonda jinoyat huquqi tamoyillari mamlakatning huquqiy tizimida markaziy o‘rin tutadi va uning adolatli, insonparvar hamda samarali faoliyat ko‘rsatishini ta’minlaydi. So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi va Jinoyat-protsessual kodeksiga kiritilgan o‘zgarishlar jinoyat huquqining asosiy tamoyillarini mustahkamlashga qaratilgan bo‘lib, bu jarayonda adolat, legallik, aybsizlik prezumpsiyasi va insonparvarlik kabi qoidalar ustuvor ahamiyat kasb etadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 28-martdagi PF-55-sonli Farmoni bilan tasdiqlangan "O‘zbekiston – 2030" strategiyasida fuqarolarning huquqlari va erkinliklarini himoya qilish, sud-huquq islohotlarini chuqurlashtirish muhim yo‘nalishlardan biri sifatida belgilangan [1]. Bu esa jinoyat huquqi tamoyillarining nazariy asoslarini amaliyotda to‘g‘ri qo‘llash va ularni doimiy ravishda takomillashtirib borish zaruratini keltirib chiqaradi. Xususan, 2023-yilda sudlar tomonidan jinoyat ishlari bo‘yicha oqlangan shaxslarning soni 2022-yilga nisbatan 20% ga oshganligi qayd etildi, bu aybsizlik prezumpsiyasi tamoyilining amaldagi mustahkamlanayotganidan dalolat beradi [2]. Bugungi kunda jinoyat huquqi tamoyillarining amaliyotda to‘liq tatbiq etilishi bilan bog‘liq bir qator muammolar mavjud. Jumladan, ba’zi holatlarda huquqni qo‘llovchi organlar tomonidan legallik tamoyiliga rioya etilishida kamchiliklar kuzatilishi mumkin. Shuningdek, jazoning individualizatsiyasi va adolat tamoyillarini har bir holatda to‘liq ta’minlash, ayniqsa, murakkab jinoyat ishlari bo‘yicha qiyinchiliklar tug‘diradi. Masalan, O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda jinoyat ishlari bo‘yicha apellyatsiya va kassatsiya instansiyalarida bekor qilingan sud qarorlarining 15% ga yaqini aynan huquq normalarini noto‘g‘ri qo‘llash bilan bog‘liq ekanligi aniqlangan [3]. Bu holat jinoyat huquqi tamoyillarining nazariyasi va amaliyoti o‘rtasidagi tafovutlarni bartaraf etish, ularni amaliyotga to‘g‘ri tatbiq etish mexanizmlarini takomillashtirish hamda bu boradagi ilmiy tadqiqotlarni chuqurlashtirish zarurligini ko‘rsatadi. Jinoyat huquqi tamoyillarining nazariy asoslari xalqaro va milliy miqyosda ko‘plab olimlar tomonidan o‘rganilgan. Xorijiy olimlardan Ronald Dworkin (1977) o‘zining "Huquq imperiyasi" nomli asarida huquq tamoyillarining huquqiy qarorlar qabul qilishdagi marka ...