KURS ISHI

KIRISH Raqobat muhitining rivojlanishi va monopoliyaga qarshi siyosatning samaradorligi iqtisodiy o'sish, iste'molchilar farovonligi hamda innovatsiyalarning muhim drayveri hisoblanadi. O'zbekistonning so'nggi yillardagi iqtisodiy islohotlari doirasida raqobatni qo'llab-quvvatlash va bozor mexanizmlarini mustahkamlash ustuvor yo'nalishlardan biri bo'lib kelmoqda. Xususan, 2023-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining o'sish sur'ati 6,0% ni tashkil etgani [1], aholi jon boshiga to'g'ri keladigan YAIM esa 2500 AQSH dollaridan oshgani [2], raqobatbardoshlikni oshirishga bo'lgan ehtiyojni yanada kuchaytiradi. 2022-yilda O'zbekistonda xususiy sektorning YAIMdagi ulushi 82% ga yetgani [3] va xorijiy investitsiyalarning hajmi 8,1 milliard dollarni tashkil etgani [4] bozor iqtisodiyoti tamoyillarining chuqur ildiz otayotganini ko'rsatadi, bu esa raqobat muhitini sog'lomlashtirishni talab qiladi. Shuningdek, O'zbekistonda 2023-yilda davlat ulushiga ega bo'lgan korxonalar soni 2021-yilga nisbatan 15% ga kamaygan bo'lsada [5], ayrim strategik tarmoqlarda davlat ishtiroki hali ham yuqori bo'lib qolmoqda, bu esa raqobatning to'liq shakllanishiga to'siq bo'lishi mumkin. Bugungi kunda, O'zbekistonning bozor islohotlari sharoitida raqobat muhitini rivojlantirish va monopoliyaga qarshi siyosatni takomillashtirish nafaqat iqtisodiy o'sishni ta'minlash, balki investitsion jozibadorlikni oshirish va aholi farovonligini yaxshilash uchun ham g'oyat muhimdir. Bozorlarda adolatli raqobatning yo'qligi, narxlarning sun'iy oshirilishi, tovarlar va xizmatlar sifatining pasayishi hamda innovatsion faoliyatning susayishiga olib kelishi mumkin. Ayrim sohalarda, masalan, bank va telekommunikatsiya xizmatlari bozorida bir nechta yirik kompaniyalarning ustunligi (oligopoliya) kuzatilmoqda [6], bu esa kichik va o'rta biznesning rivojlanishiga ma'lum darajada to'sqinlik qiladi. Shuningdek, davlat ishtirokidagi korxonalarning bozorlardagi faoliyati ko'pincha raqobat qoidalariga zid kelishi va raqobatni cheklovchi xatti-harakatlarga olib kelishi mumkinligi ushbu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Monopoliyaga qarshi siyosatning samarali mexanizmlarini joriy etish, raqobatni qo'llab-quvvatlash va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish orqali ushbu muammolarni hal etish dolzarb vazifa hisoblanadi. Raqobat nazariyasi va monopoliyaga qarshi siyosat muammolari ko'plab xorijiy va mahalliy o ...