KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston Respublikasida tadbirkorlik subyektlarining umumiy soni 2024-yilning birinchi choragida 600 mingdan oshib, faoliyat yuritayotgan kichik biznes subyektlari soni 508 mingtani tashkil etgan [1]. Kichik tadbirkorlik subyektlarining yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 54,9% ga yetgan bo‘lib, ularda band bo‘lgan aholi soni qariyb 70% ni tashkil etadi [2]. Tadbirkorlik faoliyatiga jalb qilingan sarmoyalar hajmi yildan yilga ortib bormoqda, masalan, 2023-yilda to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarni tashkil etgan [3]. Shu bilan birga, BMT Tadbirkorlik va Taraqqiyot Konferensiyasi (UNCTAD) ma’lumotlariga ko‘ra, jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 60% dan ortig‘i tadbirkorlik sektoriga to‘g‘ri keladi va global miqyosda tadbirkorlik faoliyati orqali 2023-yilda 1,3 milliarddan ortiq ish o‘rinlari yaratilgan [4]. Bu raqamlar tadbirkorlikning mamlakat iqtisodiyoti va aholi farovonligini ta’minlashdagi hal qiluvchi rolini yaqqol ko‘rsatadi. Hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida tadbirkorlikni davlat tomonidan tartibga solish mexanizmlarini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. O‘zbekistonda tadbirkorlik muhitini yaxshilash borasida so‘nggi yillarda sezilarli islohotlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, hali ham mavjud bo‘lgan ayrim byurokratik to‘siqlar, ortiqcha tartibga solish yuklari va xorijiy ilg‘or tajribalardan yetarli darajada foydalanilmaslik muammolari dolzarb bo‘lib qolmoqda. Xususan, 2024-yilgi Jahon Banki "Biznes yuritish" (Doing Business) hisobotiga ko‘ra, O‘zbekiston umumiy reytingda yaxshilanishga erishgan bo‘lsa-da, tadbirkorlikni boshlash va faoliyatini yuritish bilan bog‘liq ayrim ko‘rsatkichlarda jahon o‘rtacha darajasidan past ko‘rsatkichlarga ega [5]. Shu sababli, xorijiy davlatlarning tadbirkorlikni davlat tomonidan tartibga solish bo‘yicha ilg‘or tajribasini chuqur o‘rganish va O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirib qo‘llash amaliyoti iqtisodiy o‘sishni tezlashtirish va investitsion jozibadorlikni oshirish uchun zaruriy shart hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari orasida bir qator yetakchi tadqiqotchilarning ishlarini qayd etish mumkin. Douglass North (1990) o‘zining "Institutions, Institutional Change and Economic Performance" asarida iqtisodiy rivojlanishda institutsional tuzilmalarning, shu jumladan, davlat tomonidan tartibga solish mexanizm ...