KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida xususiylashtirish jarayonlari iqtisodiy islohotlarning muhim tarkibiy qismi bo'lib, bozor iqtisodiyotiga o'tish va raqobat muhitini shakllantirishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. 2023-yil yakunlariga ko'ra, O'zbekiston Respublikasida davlat ishtirokidagi korxonalar soni 2021-yildagi 2400 tadan 2023-yilga kelib 1877 taga qisqargan bo'lib, bu davlat aktivlarining xususiylashtirish jarayonlari orqali kamayganligini ko'rsatadi [1]. Xususan, 2022-2023-yillarda 250 ga yaqin yirik davlat aktivlari va 1000 dan ortiq kichik ob’ektlar xususiylashtirilib, ulardan 1,5 milliard AQSh dollaridan ortiq mablag' byudjetga tushirilgan [2]. Davlat ulushi bo'lgan korxonalarning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2017-yildagi 55% dan 2023-yilda 45% gacha qisqargani [3], iqtisodiyotda xususiy sektorning ulushi oshib borayotganidan dalolat beradi. Biroq, davlat ishtirokidagi yirik korxonalar sonining hali ham yuqoriligi va ularning iqtisodiyotdagi hukmron mavqei raqobat muhitini cheklab, iqtisodiy samaradorlikni oshirishga to'siq bo'lmoqda. Shu sababli, xususiylashtirish jarayonlarining hozirgi bosqichini chuqur tahlil qilish va samaradorligini oshirish bo'yicha aniq takliflar ishlab chiqish mamlakatning barqaror iqtisodiy rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga ega. Mavjud tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, O'zbekistonda xususiylashtirish jarayonlari hali ham bir qator tizimli muammolar, jumladan, aktivlarni baholashda shaffoflik yetishmasligi, investorlarni jalb etish mexanizmlarining takomillashtirilmaganligi, xususiylashtirishdan keyingi samaradorlikni nazorat qilishning zaifligi kabi dolzarb masalalarni o'z ichiga oladi. O'zbekistonning investitsion jozibadorligi xususiy sektor ishtirokini kengaytirish bilan bevosita bog'liq bo'lib, 2023-yilda to'g'ridan-to'g'ri xorijiy investitsiyalar hajmi 9,8 milliard dollarni tashkil etgan bo'lsa-da [4], potensial imkoniyatlar hali to'liq ishga solinmagan. Bu esa mavjud xususiylashtirish dasturlarining qayta ko'rib chiqilishini, yangi samarali mexanizmlarni joriy etishni hamda xususiy mulkchilikning huquqiy himoyasini kuchaytirishni taqozo etadi. Mazkur kurs ishi aynan shu dolzarb masalalarni chuqur tahlil qilishga qaratilgan bo'lib, xususiylashtirish jarayonining hozirgi bosqichidagi vazifalarni aniqlash va ularni hal etish bo'yicha ilmiy asoslangan takliflarni ishlab chiqish orqali mamlakat iqtisodiyotining barqaro ...