KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonning eksport potensiali mamlakat iqtisodiyotini diversifikatsiya qilish, barqaror o'sishni ta'minlash va jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda O'zbekistonning tovar va xizmatlar eksporti hajmi 24.3 milliard dollarni tashkil etdi, bu 2022-yilga nisbatan 23.8% o'sishni anglatadi [1]. Ushbu o'sish dinamikasi, ayniqsa, qishloq xo'jaligi mahsulotlari (1.8 mlrd dollar [2]) va to'qimachilik sanoati (3.0 mlrd dollar [3]) eksportida yaqqol namoyon bo'ldi. Shu bilan birga, Jahon savdo tashkiloti (JST) hisobotlariga ko'ra, global tovar va xizmatlar savdosi hajmi 2023-yilda 31 trillion dollardan ortiq bo'lib, jahon YaIMining o'rtacha 30% dan ziyodrog'ini tashkil etmoqda [4]. Bu raqamlar eksport faoliyatining har qanday milliy iqtisodiyot uchun muhim drayver ekanligini tasdiqlaydi va O'zbekiston uchun xalqaro bozorlarda o'z mavqeini mustahkamlash uchun katta imkoniyatlar mavjudligini ko'rsatadi. Bugungi kunda O'zbekiston "Yangi O'zbekiston" taraqqiyot strategiyasi doirasida iqtisodiy islohotlarni faol amalga oshirmoqda, bu strategiyaning asosiy yo'nalishlaridan biri eksportga yo'naltirilgan iqtisodiyotni shakllantirishdir [5]. Biroq, eksport tarkibida xomashyo va past qo'shilgan qiymatli mahsulotlarning ulushi hali ham yuqoriligicha qolmoqda, bu esa mamlakat eksport salohiyatini to'liq ro'yobga chiqarishga to'sqinlik qiluvchi asosiy muammolardan biridir [6]. Shuningdek, Jahon savdo tashkilotiga (JST) a'zo bo'lish jarayoni doirasida raqobatbardoshlikni oshirish, savdo to'siqlarini kamaytirish va global qiymat zanjirlariga (GVC) chuqurroq integratsiya qilish zarurati mavjud [7]. Mamlakatning tashqi bozorlarda raqobatbardoshligini ta'minlash, non-tarif to'siqlarga qarshi samarali choralar ishlab chiqish va mavjud eksport bozorlarini diversifikatsiya qilish bo'yicha ilmiy asoslangan va amaliy tavsiyalar bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan hisoblanadi [8]. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va milliy iqtisodiy adabiyotlarda keng muhokama qilingan. Xalqaro savdo nazariyalarining shakllanishi va rivojlanishida ko'plab xorijiy olimlarning hissasi beqiyosdir. Jumladan, David Ricardo qiyosiy ustunlik nazariyasi orqali mamlakatlarning ixtisoslashuv asosida savdo qilishining o'zaro manfaatli ekanligini asoslab bergan [9]. Eli Heckscher ...