KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonning eksport salohiyati mamlakat iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega boʻlib, barqaror oʻsishni taʼminlash, bandlikni oshirish va aholi farovonligini yaxshilashning muhim omilidir. Oʻzbekiston Respublikasi Statistika agentligi (2024) maʼlumotlariga koʻra, 2023-yilda Oʻzbekistonning tovar va xizmatlar eksporti hajmi 21,3 milliard AQSH dollarini tashkil etdi [1], bu mamlakat YaIMning qariyb 24% ini tashkil qiladi. Soʻnggi besh yilda eksport hajmi oʻrtacha 12% ga oʻsish tendensiyasini koʻrsatdi [2], biroq eksportning tarkibiy qismi asosan xomashyo mahsulotlari (paxta tolasi, tabiiy gaz, qimmatbaho metallar) va nisbatan kam qoʻshimcha qiymatli tovarlar hisobiga shakllanib kelmoqda. Jahon savdo tashkiloti (WTO) hisobotlariga koʻra, global tovar va xizmatlar savdosi hajmi 2023-yilda 30 trillion AQSH dollaridan oshdi [3], bu Oʻzbekiston uchun xalqaro bozorlarda oʻz ulushini kengaytirish uchun katta imkoniyatlar mavjudligini koʻrsatadi. Mamlakatning eksport koʻrsatkichlari dinamikasi dunyo iqtisodiyotidagi oʻzgarishlar, global qiymat zanjirlarining transformatsiyasi va xalqaro raqobatning kuchayishi sharoitida yanada dolzarblashib bormoqda. Bugungi kunda Oʻzbekiston iqtisodiyotida qoʻshimcha qiymatga ega mahsulotlar eksportini rivojlantirish va eksport geografiyasini diversifikatsiya qilish masalasi hal etilmagan dolzarb muammo boʻlib qolmoqda. Xomashyo eksportiga bogʻliqlik tashqi bozorlardagi narx tebranishlari va global iqtisodiy shoklarga nisbatan zaiflikni oshiradi. Masalan, 2022-yilda Oʻzbekiston eksportining qariyb 60 foizi oltin, gaz va boshqa xomashyo mahsulotlari hisobiga toʻgʻri keldi [4], bu esa mamlakatning eksport savdo balansida yuqori qoʻshimcha qiymatli, raqobatbardosh mahsulotlar ulushini oshirish zaruratini koʻrsatadi. Mavjud infratuzilma cheklovlari, xalqaro standartlarga muvofiqlik masalalari, savdo-sotiqni yengillashtirishdagi baʼzi toʻsiqlar hamda eksportchi korxonalar uchun yetarli moliyaviy va institutsional qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarining takomillashtirilishiga ehtiyoj ushbu mavzuni chuqur ilmiy tadqiq qilishni talab qiladi. Shuningdek, global iqtisodiy integratsiya jarayonlarining faollashuvi va yangi bozorlarni oʻzlashtirish zarurati Oʻzbekistonning eksport strategiyasini zamonaviy talablar asosida qayta koʻrib chiqishni taqozo etadi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli olim ...