KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekiston Respublikasining iqtisodiy rivojlanish strategiyasida eksport salohiyatini oshirish muhim ustuvor yoʻnalishlardan biri hisoblanadi. 2023-yilda Oʻzbekistonning tashqi savdo aylanmasi 62.6 milliard AQSH dollarini tashkil etib, shundan eksport hajmi 24.5 milliard dollarga yetdi [1]. Bu koʻrsatkich 2022-yilga nisbatan 20.1% ga oshgan boʻlsa-da, mamlakatning real salohiyati va global bozorlardagi ulushi hali toʻliq namoyon etilmagan. Xususan, sanoat mahsulotlari eksporti umumiy eksportning 80% dan ortigʻini tashkil etsa-da, yuqori qoʻshilgan qiymatga ega mahsulotlar ulushini oshirish va diversifikatsiya qilish dolzarb masala boʻlib qolmoqda [2]. Jahon iqtisodiyoti shiddat bilan oʻzgarayotgan bir sharoitda, davlat tomonidan moliyaviy va bojxona usullari orqali eksportni qoʻllab-quvvatlash mexanizmlarini takomillashtirish, mahalliy ishlab chiqaruvchilarning xalqaro bozorlarda raqobatbardoshligini taʼminlash, yangi bozorlarga kirib borish imkoniyatlarini yaratish iqtisodiy barqarorlik va oʻsish uchun fundamental ahamiyatga ega. Bugungi kunda Oʻzbekiston eksport salohiyatini oshirishga qaratilgan davlat siyosati jadal surʼatlarda rivojlanmoqda. Biroq, mavjud muammolar, jumladan, eksportchilarni moliyalashtirishdagi toʻsiqlar, bojxona tartib-qoidalarining murakkabligi, xalqaro logistika zanjirlarining qimmatligi va raqobatbardoshlikni oshirish uchun yetarli stimul mexanizmlarining mavjud emasligi kabi masalalar tadqiqotni taqozo etadi [3]. Ushbu tadqiqot aynan shu boʻshliqlarni toʻldirish, yaʼni davlatning moliyaviy va bojxona usullari orqali eksportni qoʻllab-quvvatlash samaradorligini oshirish boʻyicha aniq takliflar va amaliy tavsiyalar ishlab chiqishga qaratilgan. Bu esa mamlakatning global iqtisodiyotdagi oʻrnini mustahkamlash, milliy mahsulotlarning jahon bozorlariga chiqishini tezlashtirish va shu orqali iqtisodiy oʻsishni taʼminlashga xizmat qiladi. Mavzuning oʻrganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda turli darajalarda tadqiq qilingan. Xalqaro adabiyotlarda eksportni qoʻllab-quvvatlash mexanizmlari boʻyicha koʻplab nazariy va amaliy ishlar mavjud. Masalan, P. Krugman (1979) oʻzining "Yangi savdo nazariyasi"da koʻlam effekti va tashqi iqtisodiy faoliyatni ragʻbatlantirishning ahamiyatini koʻrsatib, davlat intervensiyasining savdo ustunliklariga taʼsirini tahlil qilgan [5]. M. Porter (1990) "Milliy ustunlik" asarida mamlakatning r ...