KURS ISHI

KIRISH Oziq-ovqat ta'minoti bugungi kunda global va milliy miqyosda eng dolzarb masalalardan biri bo'lib qolmoqda. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xo'jaligi tashkiloti (FAO) ma'lumotlariga ko'ra, 2022-yilda dunyo bo'yicha 735 million kishi ochlikdan aziyat chekkan [1]. Global oziq-ovqat bozori hajmi 2023-yilda taxminan 8,5 trillion AQSH dollarini tashkil etgan va 2030-yilga borib 12,2 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda [2]. O'zbekistonda esa, Qishloq xo'jaligi vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmi 198,3 trillion so'mga yetib, o'tgan yilga nisbatan 4,2% ga o'sgan [3]. Shu bilan birga, aholi jon boshiga oziq-ovqat mahsulotlari iste'moli yildan yilga ortib bormoqda, biroq xalqaro standartlarga yetishish uchun hali ham salmoqli imkoniyatlar mavjud. Mazkur tadqiqot mavzusi aynan hozirgi sharoitda o'z dolzarbligini yanada oshirmoqda, chunki global iqlim o'zgarishlari, geosiyosiy keskinliklar va jahon iqtisodiyotidagi beqarorliklar oziq-ovqat tizimlariga sezilarli ta'sir ko'rsatmoqda [4]. Oziq-ovqat ishlab chiqarish, qayta ishlash, taqsimlash va iste'mol qilish zanjiridagi samaradorlikni oshirish, resurslardan oqilona foydalanish va isrofgarchilikni kamaytirish har qanday davlat uchun strategik ahamiyatga ega. Matematik modellashtirish usullari bu jarayonlarni tizimli tahlil qilish, muammoli nuqtalarni aniqlash va optimal yechimlarni topishda muhim vosita bo'lib xizmat qiladi [5]. Ushbu yondashuv oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash, aholini sifatli va arzon mahsulotlar bilan barqaror ravishda ta'minlashda hal etilmagan ko'plab muammolarni, jumladan, resurslarni taqsimlash optimalligi, logistika zanjirini boshqarish samaradorligi va iste'mol prognozlarini aniqlashtirish kabi masalalarni ilmiy asosda yechishga yordam beradi. Oziq-ovqat ta'minotini modellashtirish bo'yicha jahon miqyosida ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Amerikalik olim **J. Forrester** (1971) tizim dinamikasi usulini qo'llagan holda global muammolarni, shu jumladan oziq-ovqat ishlab chiqarish va iste'molni modellashtirishning nazariy asoslarini yaratgan [6]. **D. Meadows** va uning hamkorlari (1972) "O'sish chegaralari" asarida resurslarning cheklanganligi va aholi sonining o'sishi o'rtasidagi bog'liqlikni matematik modellar orqali tahlil qilib, oziq-ovqat ta'minotiga ta'sirini ko'rsatganlar [7]. **M. P. S. S ...