KURS ISHI

KIRISH Palma o'simliklarining global bozori 2023-yilda 58.6 milliard AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, 2030-yilga kelib bu ko'rsatkich 78.9 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa yillik o'rtacha 5.2% o'sish sur'atini anglatadi [1]. Xususan, palma yog'i ishlab chiqarish hajmi yiliga 77 million tonnadan oshib, global o'simlik moylari bozorining qariyb 35 foizini egallaydi [2]. O'zbekistonda agrar sohaning diversifikatsiyalashuvi doirasida eksotik va iqtisodiy jihatdan foydali ekinlarga qiziqish ortib bormoqda. O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, qishloq xo'jaligi mahsulotlari eksporti 2023-yilda 2.5 milliard dollarni tashkil etgan bo'lib, bu ko'rsatkichning 2024-yilda 3.0 milliard dollarga yetishi kutilmoqda [3]. Ushbu o'sish fonida, xorijiy innovatsion agrotexnologiyalar va yangi ekin turlarini introduksiya qilish orqali mamlakat qishloq xo'jaligi samaradorligini oshirish dolzarb vazifadir. Palmanamolar qabilasini O'zbekistonda introduksiya qilish va yetishtirish imkoniyatlarini o'rganish nafaqat qishloq xo'jaligining iqtisodiy salohiyatini oshirishga xizmat qiladi, balki atrof-muhit barqarorligini ta'minlashda ham muhim ahamiyatga ega. Bugungi kunda jahon miqyosida iqlim o'zgarishlari va suv resurslari tanqisligi sharoitida issiqqa chidamli, kam suv talab qiluvchi ekin turlarini qidirish global muammo hisoblanadi. O'zbekistonning quruq iqlim sharoitida palma turlarini yetishtirish nafaqat mahalliy iqtisodiyot uchun yangi daromad manbalarini ochib beradi, balki ekologik muammolarni hal qilishda ham yordam beradi. Biroq, palma turlarining O'zbekiston sharoitiga moslashuvi, agrotexnik talablari, zararkunandalar va kasalliklarga chidamliligi kabi jihatlari yetarlicha o'rganilmagan. Ushbu kurs ishi mazkur bo'shliqlarni to'ldirishga va palmanamolar yetishtirishning amaliy imkoniyatlarini baholashga qaratilgan. Palmanamolar (Arecaceae) qabilasining taksonomiyasi, biologik xususiyatlari va tarqalishi bo'yicha keng ko'lamli tadqiqotlar olib borilgan. Martin C. C. (2018) palma o'simliklarining genetik xilma-xilligini tahlil qilib, uning evolyutsion tarixini va taksonomik o'rnini aniqladi [5]. Johnson L. A. S. (2020) esa Arecaceae oilasining filogenetik munosabatlarini molekulyar genetik usullar yordamida o'rganib, uning boshqa bir urug'pallalilar oilalari bilan bog'liqligini isbotladi [6]. Doughty C. E. (2019) tropik ...