KURS ISHI

KIRISH O‘zbekiston qishloq xo‘jaligining lokomotivi hisoblangan paxtachilik tarmog‘i mamlakat iqtisodiyotida muhim o‘rin tutadi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 24-noyabrdagi PQ-374-sonli “Paxta-to‘qimachilik klasterlari faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qaroriga ko‘ra, paxta xomashyosini chuqur qayta ishlash darajasini 2024-yilda 95% ga yetkazish belgilangan [1]. Bunda paxta chigitini qayta ishlash, jumladan, undan yog‘, yem va boshqa qimmatli mahsulotlar olish jarayonlari muhim ahamiyat kasb etadi. Biroq, paxta chigitining sifatini saqlash va keyingi qayta ishlash samaradorligini oshirish uchun uni to‘g‘ri quritish hal qiluvchi omil hisoblanadi. O‘zbekistonda yiliga o‘rtacha 3.5 million tonnadan ortiq paxta xomashyosi yetishtiriladi [2], bu esa katta miqdordagi chigit hosil bo‘lishini anglatadi. Taxminlarga ko‘ra, umumiy paxta hosilining qariyb 50-60% ni chigit tashkil etadi, ya'ni yiliga o‘rtacha 1.7-2.1 million tonna chigit qayta ishlanadi [3]. Bu miqdordagi chigitni samarali quritish uchun energiya sarfi yuqori bo‘lib, mavjud quritish texnologiyalari ko‘pincha yetarlicha energiya tejamkor emas va mahsulot sifatiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Bugungi kunda paxta chigitini quritishda energiya samaradorligini oshirish va mahsulotning termofizik xususiyatlarini saqlagan holda sifatini yaxshilash dolzarb muammo bo‘lib qolmoqda. An'anaviy barabanli va konvektiv quritgichlar yuqori energiya sarfi, chigitga mexanik shikast yetkazish ehtimoli va bir xil quritishni ta’minlay olmasligi kabi kamchiliklarga ega [4]. Ayniqsa, paxta chigitini yog‘ ishlab chiqarish uchun tayyorlashda uning oqsillari va yog‘ tarkibining buzilmasligi muhim. Mavhum qaynash qatlami texnologiyasi esa bu muammolarni hal qilishda rivojlanish imkoniyatini beradi bo‘lib, bir xil harorat taqsimoti, yuqori issiqlik va massa almashinuvi samaradorligi tufayli mahsulot sifatini saqlashga imkon beradi [5]. Ushbu tadqiqotda mavhum qaynash qatlami texnologiyasining paxta chigitini quritish jarayoniga tatbiqi va uning nazariy-amaliy jihatdan asoslab berilishi O‘zbekiston paxta sanoati uchun iqtisodiy va ekologik jihatdan katta foyda keltirishi mumkin. Mavhum qaynash qatlami texnologiyasini turli materiallarni quritish, kalsinatsiyalash va boshqa texnologik jarayonlarda qo‘llash bo‘yicha jahon olimlari tomonidan keng qamrovli tadqiqotlar olib b ...