KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi qishloq xo'jaligi yalpi ichki mahsulotining qariyb 25% ni tashkil etuvchi paxtachilik sohasi [1], iqtisodiyotning muhim lokomotividir. 2023-yilda mamlakatimizda 3.9 million tonnadan ortiq paxta xomashyosi yetishtirilib [2], uning katta qismi qayta ishlashga yo'naltirilgan. Bu miqdorning taxminan 55-60% ini paxta chigiti tashkil etadi, ya'ni 2.1 million tonnadan ziyod chigit hosil bo'ladi. Ushbu chigitdan olinadigan paxta moyi ishlab chiqarish hajmi 2023-yilda 600 ming tonnani tashkil etgan holda, oziq-ovqat sanoatida muhim o'rin egallaydi [3]. Chigitni saqlash va keyingi qayta ishlash jarayonlarida uning namligi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Chunki yuqori namlik (25% gacha) chigitning buzilishiga, moy sifati va miqdorining kamayishiga olib keladi. Quritish jarayoni energiyani ko'p talab qiluvchi operatsiya bo'lib, uning umumiy ishlab chiqarish xarajatlaridagi ulushi 20-30% gacha yetishi mumkin [4]. Toshkent shahrida paxta chigitini qayta ishlash korxonalarida mavjud quritish texnologiyalari ko'pincha eskirgan bo'lib, ular energiya samaradorligi pastligi va hosildorlikning yetishmasligi bilan tavsiflanadi. Masalan, an'anaviy barabanli quritgichlar 1 kg namlikni bug'latish uchun o'rtacha 2.5-3.0 kVt/soat energiya sarflaydi, bu esa zamonaviy qaynash qatlami quritgichlariga nisbatan 20-25% ko'proqdir [5]. Ushbu texnologik cheklovlar, shuningdek, chigitni kerakli yakuniy namlik darajasiga (8%) tushirishdagi qiyinchiliklar mahsulot sifatining pasayishiga va korxonalarning raqobatbardoshligiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda. Mavjud muammolar fonida paxta chigitini samarali quritish texnologiyalarini joriy etish, jumladan, mavhum qaynash qatlami quritgichlarini loyihalash va optimallashtirish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Bunday turdagi quritgichlar yuqori issiqlik va massa almashinuvi intensivligi, yuqori energiya samaradorligi va materialning bir tekis quritilishini ta'minlash salohiyatiga ega [6]. Biroq, ushbu texnologiyani paxta chigiti kabi yopishqoq va tolasimon materiallar uchun qo'llashda o'ziga xos muammolar mavjud, masalan, materialning aglomeratsiyasi (yopishib qolishi) va havo oqimiga nisbatan past aerodinamik qarshilik tufayli bir tekis qaynash qatlamini hosil qilish qiyinchiliklari [7]. Ushbu murakkabliklarni hal etish va ishlab chiqarish jarayonlarida energiya sarfini kamaytirish, mahsulot sifatini oshirish hamda xarajatlar ...