KURS ISHI

KIRISH Oʻzbekistonda taʼlim sohasiga yoʻnaltirilgan davlat byudjeti xarajatlari 2023-yilda yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 6,5 foizini tashkil etdi, bu MDH davlatlari orasida eng yuqori koʻrsatkichlardan biridir [1]. Xususan, umumtaʼlim maktablari faoliyatini takomillashtirishga qaratilgan investitsiyalar hajmi 2022-yilda 1,8 trln soʻmdan oshdi va bu raqam keyingi yillarda ham oʻsish tendensiyasini koʻrsatmoqda [2]. Shuningdek, Oʻzbekistonning PISA xalqaro baholash dasturida ishtirok etishi va milliy oʻquvchilarning natijalarini yaxshilash maqsadida pedagog kadrlarning malakasini oshirishga yoʻnaltirilgan dasturlar doirasida har yili 300 mingdan ortiq oʻqituvchi qayta tayyorlashdan oʻtmoqda [3]. Bu koʻrsatkichlar oʻqituvchilarning kasbiy mahorati va madaniyatini oshirishga boʻlgan ehtiyojning naqadar dolzarb ekanligini koʻrsatadi. Jahon miqyosida pedagogik kompetensiyalarni rivojlantirishga qaratilgan taʼlim dasturlarining yillik bozori hajmi 2023-yilda 50 mlrd dollarga yetgan va 2030-yilga borib 100 mlrd dollarni oshishi prognoz qilinmoqda [4]. Bugungi kunda taʼlim tizimi oldida turgan asosiy muammolardan biri – oʻqituvchilarning kasbiy tayyorgarligi darajasi va ularning oʻquv-tarbiya jarayoniga boʻlgan yondashuvlaridagi farqlardir. Mavjud pedagogik mahoratni oshirishga qaratilgan dasturlar koʻpincha nazariy bilimlarni berishga urgʻu berib, oʻqituvchilarning shaxsiy va axloqiy fazilatlarini, yaʼni pedagogik madaniyatini shakllantirishga yetarlicha eʼtibor qaratmaydi. Natijada, innovatsion taʼlim texnologiyalaridan foydalana oladigan, ammo oʻquvchilar bilan samarali muloqot qila olmaydigan yoki ularning ehtiyojlarini toʻliq tushunmaydigan oʻqituvchilar soni ortib bormoqda. Bu esa taʼlim sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatib, oʻquvchilarning bilimlarni oʻzlashtirish darajasida past koʻrsatkichlarga olib kelmoqda [5]. Shuningdek, oʻqituvchilarning kasbiy faoliyatida duch keladigan stress, motivatsiya tanqisligi va kasbiy deformatsiya holatlari ham pedagogik madaniyatning yetishmasligi bilan bevosita bogʻliq boʻlib, ularni bartaraf etish uchun kompleks yondashuv talab etiladi. Pedagogik mahorat va madaniyat muammolari boʻyicha jahon miqyosida koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. Albert Bandura (1977) oʻzining ijtimoiy-kognitiv nazariyasida shaxsiy samaradorlikka (self-efficacy) erishishda kuzatish va taqlid qilishning rolini taʼkidlagan, bu esa oʻqituvchilarning ma ...