KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda ikki va undan ortiq tillarda so'zlashuvchi aholi ulushi 2023-yil holatiga ko'ra qariyb 35% ni tashkil etmoqda, bu esa til va madaniyat o'rtasidagi o'zaro ta'sirni psixolingvistik nuqtai nazardan chuqur o'rganish zaruratini keltirib chiqaradi [1]. Xalqaro miqyosda esa, har yili til o'rganish va nutq terapiyasi bozorining hajmi 2025-yilga borib 50 milliard dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu esa tilning inson kognitiv jarayonlaridagi markaziy rolini yana bir bor tasdiqlaydi [2]. Globalizatsiya va raqamli texnologiyalar asrida til xilma-xilligi va til siyosati masalalari tobora dolzarb tus olmoqda, chunki ular jamiyatning barqaror rivojlanishi, madaniy merosni saqlash va shaxslararo muloqot samaradorligini bevosita belgilaydi [3]. Shuningdek, sun'iy intellekt va tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) texnologiyalarining jadal rivojlanishi inson tili mexanizmlarini tushunishga bo'lgan ilmiy qiziqishni oshirmoqda, chunki bu texnologiyalarning samaradorligi inson nutqining psixolingvistik asoslarini qanchalik chuqur o'rganilganiga bog'liq [4]. Mazkur mavzu, ya'ni psixolingvistika va til-jamiyat munosabatlari, bugungi kunda bir qator hal etilmagan muammolar tufayli juda ahamiyatli sanaladi. Jumladan, ko'p tilli muhitda shaxsning til o'zlashtirish jarayonlari, til tanqisligi yoki disleksiya kabi nutq buzilishlarining psixologik va neyrologik asoslarini chuqurroq anglash, shuningdek, jamiyatda til siyosatining ijtimoiy integratsiya va madaniyatlararo muloqotga ta'sirini ilmiy jihatdan asoslash kabi masalalar hali to'liq yechimini topmagan [5]. O'zbekiston kabi ko'p millatli va ko'p tilli mamlakatlarda tilni ijtimoiy moslashish, ta'lim tizimida samaradorlikni oshirish va etnik guruhlar o'rtasida totuvlikni ta'minlash vositasi sifatida o'rganish zaruriyati yuqori [6]. Hozirgi kunda ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarning tilga ta'siri, ayniqsa yoshlar nutqidagi o'zgarishlar va ularning psixolingvistik jihatlari yetarlicha tadqiq etilmagan bo'lib, bu sohadagi bo'shliqlarni to'ldirish kelajakda til siyosati va ta'lim dasturlarini ishlab chiqish uchun muhimdir [7]. Psixolingvistika sohasida dunyo miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar olib borilgan. Noam Chomsky (1957) o'zining generativ grammatika nazariyasi bilan inson miyasida tug'ma til qobiliyati mavjudligini va cheklangan qoidalar orqali cheksiz gaplar hosil qilish mumkinligini ...