KURS ISHI

KIRISH Psixologik travma va uning oqibatlari so‘nggi yillarda butun dunyo bo‘ylab, jumladan, O‘zbekistonda ham dolzarb muammolardan biriga aylangan. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, 2023-yilda ruhiy salomatlik muammolari bilan murojaat qilgan aholining 15% dan ortig‘ida turli darajadagi psixologik travma alomatlari qayd etilgan [1]. Ayniqsa, global pandemiya, tabiiy ofatlar va ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar fonida travmatik tajribalar bilan bog‘liq shikoyatlar soni sezilarli darajada oshgan. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) hisobotlariga ko‘ra, dunyo miqyosida kattalarning taxminan 70 foizi hayoti davomida kamida bitta travmatik hodisani boshdan kechirgan bo‘lib, ularning 5-10 foizida post-travmatik stress buzilishi (PTSB) rivojlanishi kuzatiladi [2]. Bu raqamlar psixologik travmaning nafaqat shaxsiy salomatlikka, balki butun jamiyatga ta’sir qiluvchi jiddiy ijtimoiy-iqtisodiy oqibatlarga ega ekanligini yaqqol ko‘rsatadi. Ushbu muammo individual shaxslar hayotida chuqur iz qoldiribgina qolmay, balki sog‘liqni saqlash tizimiga, ijtimoiy farovonlikka va hatto iqtisodiy rivojlanishga ham salbiy ta’sir ko‘rsatadi, chunki uning oqibatlari samaradorlikning pasayishi, ishdan bo‘shashlar sonining ortishi va tibbiy xizmatlarga bo‘lgan talabning oshishi bilan bog‘liq bo‘ladi [3]. Ushbu mavzu hozirgi kunda ayniqsa ahamiyatlidir, chunki jamiyatda ro‘y berayotgan tezkor o‘zgarishlar va global inqirozlar (masalan, COVID-19 pandemiyasi, iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq tabiiy ofatlar) travmatik tajribalarga duchor bo‘lish xavfini oshirmoqda. Bugungi kunda psixologik travmani aniqlash, uning oqibatlarini bartaraf etish va oldini olish bo‘yicha samarali mexanizmlar va kompleks yondashuvlar yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Shuningdek, mavjud usullar ko‘pincha universal bo‘lib, mahalliy madaniy va ijtimoiy xususiyatlarni inobatga olmaydi. Travmatik tajribaning individual psixika va ijtimoiy munosabatlarga ta’siri bo‘yicha chuqur tahlil va uning klinik psixologiya doirasida o‘ziga xos namoyon bo‘lish xususiyatlari hali to‘liq o‘rganilmagan. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida travma bilan bog‘liq muammolarga yechim topish, amaliy yordam tizimini takomillashtirish va profilaktika choralarini kuchaytirish zarurati ortib bormoqda. Shu bois, ushbu kurs ishi psixologik travmaning nazariy asoslarini tahlil qilish, uning oqibatlarini ...