KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda 2023-yilda pul massasi (M2) 150 trillion so'mni tashkil etib, oldingi yilga nisbatan 22% ga o'sdi [1]. Bu o'sish asosan iqtisodiy faoliyatning jonlanishi va kreditlash hajmining kengayishi bilan izohlanadi. Shu bilan birga, 2023-yilda inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi, bu esa pulning xarid qobiliyatiga sezilarli ta'sir ko'rsatdi [2]. Jahon banki ma'lumotlariga ko'ra, global miqyosda raqamli valyutalarga bo'lgan qiziqish ortib bormoqda, ularning bozor kapitallashuvi 2024-yil boshida 2,5 trillion dollardan oshdi [3]. Bu ko'rsatkichlar pulning iqtisodiyotdagi fundamental ahamiyatini va uning tabiatini chuqur o'rganish zarurligini yaqqol ko'rsatadi. Zamonaviy iqtisodiy sharoitlarda pulning nafaqat an'anaviy funksiyalari, balki uning yangi shakllari va ularning makroiqtisodiy barqarorlikka ta'siri ham alohida e'tibor talab etadi. Ushbu mavzu bugungi kunda juda dolzarbdir, chunki globallashuv va raqamlashtirish jarayonlari pulning an'anaviy tushunchalarini o'zgartirib yubormoqda. Fiat pul tizimining barqarorligi, raqamli valyutalarning paydo bo'lishi va ularning iqtisodiyotga integratsiyalashuvi, shuningdek, monetar siyosatning samaradorligini oshirish muammolari tadqiqotchilar va siyosatchilar oldida turgan eng muhim masalalardan biridir. O'zbekistonda pulning evolyutsiyasi va uning barqarorligini ta'minlash, inflyatsiyani jilovlash va moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash milliy iqtisodiy rivojlanishning ustuvor yo'nalishlaridan hisoblanadi. Mazkur muammolarni hal etish, pulning nazariy asoslarini chuqur tahlil qilish va amaliy mexanizmlarni takomillashtirish orqali mamlakatimizda barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlashga xizmat qiladi. Pul nazariyalari bo'yicha jahon miqyosida ko'plab fundamental tadqiqotlar o'tkazilgan. Milton Fridmen (1963) monetarizmning asoschilaridan biri sifatida pul massasi iqtisodiy faoliyat va narx darajasining asosiy determinantidir degan g'oyani ilgari surgan [5]. Irving Fisher (1911) o'zining "Pulning xarid qobiliyati" asarida pulning miqdoriy nazariyasini ishlab chiqqan va MV=PT tenglamasini asoslagan [6]. Keyns (1936) esa likvidlik preferensiyasi nazariyasini rivojlantirib, pulga bo'lgan talabning uch asosiy motivini (muomala, ehtiyotkorlik va spekulyativ) ajratgan [7]. Endogen pul nazariyasining yirik vakillaridan bo'lgan Xyuy P. Minski (1986) pul taklifini markaziy bank tomonidan emas, balki bankla ...