KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2023-yil yakunlari bo'yicha hisobotiga ko'ra, mamlakatning yillik inflyatsiya darajasi 9,2% ni tashkil etdi, bu prognoz qilingan 9,0-10,0% oralig'ida bo'lsa-da, aholi va tadbirkorlik subyektlari uchun pulning qadrini saqlab qolish masalasining dolzarbligini ko'rsatadi [1]. Xalqaro Valyuta Jamg'armasining (XVF) 2024-yil aprel oyidagi hisobotida qayd etilishicha, jahon iqtisodiyotida pul-kredit siyosatining o'zgaruvchanligi va geosiyosiy keskinliklar oqibatida moliyaviy tizim barqarorligiga tahdidlar saqlanib qolmoqda, bu esa rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, O'zbekistonda ham pul-kredit tizimidagi inqirozlar ehtimolini oshiradi [2]. So'nggi o'n yillikda global miqyosda 150 dan ortiq moliyaviy shoklar qayd etilgan bo'lib, ularning o'rtacha iqtisodiyotga ta'siri YaIMning 4-5% gacha pasayishiga olib kelgan [3]. Bu holat pul-kredit tizimining barqarorligini ta'minlash va inqirozli vaziyatlarning oldini olish masalasining iqtisodiy rivojlanish uchun fundamental ahamiyatga ega ekanligini anglatadi. Mazkur tadqiqot mavzusi bugungi kunda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etmoqda, chunki O'zbekiston ochiq bozor iqtisodiyotiga o'tish jarayonida global iqtisodiy shoklarga nisbatan yanada sezgir bo'lib bormoqda. Jahon iqtisodiyotidagi murakkab vaziyat, jumladan, asosiy savdo hamkorlaridagi iqtisodiy turg'unlik, energetika narxlarining o'zgaruvchanligi va geosiyosiy mojarolar O'zbekistonning milliy iqtisodiyotiga, xususan, valyuta kursi, inflyatsiya va bank tizimi barqarorligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi. Ushbu sharoitlarda, pul-kredit tizimidagi inqirozlarning xususiyatlarini, ularning yuzaga kelish omillarini va iqtisodiyotga ko'rsatadigan salbiy ta'sirlarini chuqur tahlil qilish, shuningdek, ularni samarali boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish O'zbekistonning barqaror iqtisodiy o'sishini ta'minlash, aholi turmush darajasini oshirish va investitsiya muhitini yaxshilash uchun fundamental ahamiyatga ega. Mavjud nazariy va amaliy bo'shliqlarni to'ldirish, xususan, O'zbekiston sharoitlariga moslashtirilgan inqirozga qarshi choralar modelini yaratish zaruriyati bu mavzuning dolzarbligini yanada oshiradi. Pul-kredit tizimidagi inqirozlar va ularni boshqarish masalasi jahon miqyosida ko'plab nufuzli olimlar tomonidan chuqur o'rganilgan. Masalan, Irving Fisher (1933) o'zining "Debt-Deflation Theory of Great Depressions ...