KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida 2023-yil yakunlari bo'yicha pul massasi (M2 agregati) 18,3% ga o'sib, 215,6 trillion so'mni tashkil etdi [1]. Ushbu o'sish dinamikasi mamlakat iqtisodiyotining pul muomalasiga bog'liqligi va moliyaviy tizim barqarorligining ahamiyatini yaqqol ko'rsatib turibdi. Shuningdek, 2023-yilda iste'mol narxlari indeksi (INI) 8,7% ga o'sgan bo'lsada, bu ko'rsatkich Markaziy bankning inflyatsion targetiga yaqinlashmoqda va pulning xarid qobiliyatini saqlash bo'yicha amalga oshirilayotgan islohotlarning natijasi hisoblanadi [2]. Global miqyosda esa, elektron to'lovlar hajmi 2023-yilda 8,3 trillion dollarga yetib, har yili o'rtacha 12-15% ga o'sib bormoqda, bu esa pulning funksional shakllari evolyutsiyasini va raqamli pul tushunchasining dolzarbligini isbotlaydi [3]. Pulning mohiyati va asosiy vazifalarini chuqur o'rganish, uning iqtisodiyotdagi rolini to'g'ri baholash bugungi kunda har qachongidan ham muhimdir. Bugungi shiddatli globallashuv va raqamlashtirish davrida pulning an'anaviy funksiyalari yangi shakllarga o'tib bormoqda, bu esa uning mohiyatini qayta ko'rib chiqishni taqozo etadi. Markaziy banklar tomonidan inflyatsiyani jilovlash, barqaror iqtisodiy o'sishni ta'minlash va to'lov tizimlarining samaradorligini oshirish maqsadida amalga oshirilayotgan pul-kredit siyosatlari katta ahamiyat kasb etmoqda. Biroq, raqamli valyutalar va kriptovalyutalarning paydo bo'lishi, moliyaviy savodxonlik darajasining turli xil ekanligi hamda pul muomalasidagi risklarni baholash kabi masalalar hali to'liq hal etilmagan bo'lib, ular chuqur ilmiy tadqiqotlarni talab qiladi. Pulning funksional samaradorligini oshirish bo'yicha aniq mexanizmlar va strategik tavsiyalarni ishlab chiqish, ayniqsa O'zbekistonning ochiq bozor iqtisodiyotiga o'tish sharoitida, muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Mavzuning o'rganilganlik darajasi xalqaro va mahalliy miqyosda keng qamrovli tadqiqotlar obyekti bo'lib kelgan. Xalqaro olimlar orasida Milton Fridman pulning miqdoriy nazariyasini rivojlantirib, pul massasi va inflyatsiya o'rtasidagi to'g'ri proporsional bog'liqlikni isbotladi [5]. Keynes iqtisodiyotida pulning foiz stavkasi va investitsiyalarga ta'siri, ayniqsa "likvidlik tuzog'i" tushunchasi orqali uning talab funksiyasini tahlil qildi [6]. Irving Fisher pulning muomala tezligi va narxlar darajasi o'rtasidagi aloqani matematik model orqali asoslab bergan ...