KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakunlari bo'yicha yillik inflyatsiya darajasi 9.9% ni tashkil etdi [1]. Bu ko'rsatkich hukumat tomonidan belgilangan 5% gacha pasaytirish maqsadidan ancha yuqori bo'lib, aholi real daromadlarining pasayishiga olib kelmoqda. Xususan, 2023-yilda iste'mol narxlari indeksining eng yuqori o'sishi oziq-ovqat mahsulotlari (10.9%) va xizmatlar (10.4%) sohasida kuzatildi, bu esa aholi xarid qobiliyatiga sezilarli salbiy ta'sir ko'rsatdi [1]. Jahon banki hisobotlariga ko'ra, global miqyosda 2022-yilda inflyatsiya o'rtacha 8.7% ga yetgan bo'lsa [2], bu ko'rsatkich rivojlanayotgan mamlakatlarda 9.8% ni tashkil etdi [2]. Bu holat inflyatsiya muammosining nafaqat mahalliy, balki global miqyosda ham jiddiy iqtisodiy tahdid ekanligini ko'rsatadi, chunki narxlarning barqaror o'sishi xalqaro savdo, investitsiyalar va moliyaviy bozorlarga bevosita ta'sir qiladi. Shu nuqtai nazardan, inflyatsiyani jilovlash bo'yicha samarali strategiyalarni ishlab chiqish iqtisodiy barqarorlikni ta'minlashda fundamental ahamiyat kasb etadi. Hozirgi davrda inflyatsiya muammosi global iqtisodiyotdagi beqarorlik, geopolitik ziddiyatlar va ta'minot zanjirlaridagi uzilishlar tufayli yanada dolzarblashgan. Xususan, O'zbekiston iqtisodiyotida ham inflyatsiya xavfi yuqoriligicha qolmoqda, bu esa aholining turmush darajasiga salbiy ta'sir ko'rsatib, iqtisodiy o'sish sur'atlarini sekinlashtirishga olib keladi. Mavjud muammolar qatoriga monetar siyosatning samaradorligi, fiskal siyosatning inflyatsion bosimga ta'siri, valyuta kursining barqarorligi va tarkibiy islohotlarning inflyatsiya dinamikasiga ta'siri bilan bog'liq hal etilmagan masalalar kiradi. Ushbu muammolarni ilmiy asosda tahlil qilish va ularning yechimlariga doir amaliy tavsiyalar ishlab chiqish iqtisodiy siyosatni takomillashtirish uchun zarurdir. Inflyatsiya nazariyasi bo'yicha jahon olimlari orasida Jon Meynard Keyns (1936) o'zining "Bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi" asarida talab inflyatsiyasi kontseptsiyasini ilgari surib, umumiy talabning umumiy taklifdan ortib ketishi narxlar o'sishiga olib kelishini asoslagan [3]. Milton Fridman (1963) esa monetarist yondashuvni rivojlantirib, "Inflyatsiya har doim va hamma joyda pul hodisasidir" degan g'oyani ilgari surgan va pul taklifining ortiqcha o'sishi inflyatsiyaning asosiy sababi ekanligini ko'rsatgan ...