KURS ISHI

KIRISH Qayta tiklanuvchi energiya manbalari (QTEM) bugungi kunda global iqtisodiy rivojlanishning eng muhim drayverlaridan biriga aylanmoqda. Xalqaro qayta tiklanuvchi energiya agentligi (IRENA) ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda qayta tiklanuvchi energiya loyihalariga kiritilgan global investitsiyalar hajmi 600 milliard AQSH dollaridan oshgan bo'lib, bu so'nggi besh yil ichida qariyb 50% o'sishni ko'rsatadi [1]. Xususan, quyosh energiyasi quvvati 2022-yilda global miqyosda 300 GVt ga, shamol energiyasi esa 130 GVt ga oshirilgan, bu global energiya aralashmasida ularning ulushini sezilarli darajada oshirgan [2]. O'zbekistonda ham QTEM salohiyatidan foydalanishga katta e'tibor qaratilmoqda. Energetika vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakuni bo'yicha respublikada QTEM umumiy quvvati 2.5 GVt ga yetgan bo'lib, 2024-yilda bu ko'rsatkichni 4 GVt ga, 2030-yilga borib esa 25 GVt ga yetkazish rejalashtirilgan [3]. Bu o'sish sur'atlari nafaqat energiya xavfsizligini ta'minlash, balki iqtisodiy o'sishni rag'batlantirish, yangi ish o'rinlari yaratish va atrof-muhitni muhofaza qilish imkoniyatlarini yaratadi. Mamlakatning iqtisodiy o'sish sur'atlari 2023-yilda 6% ni tashkil etgan holda [4], QTEMga kiritilayotgan investitsiyalar ushbu o'sishni barqaror qilishda muhim rol o'ynashi kutilmoqda. Ushbu mavzuning hozirgi kundagi dolzarbligi, global iqlim o'zgarishi muammolari, energiya resurslarining cheklanganligi va ularning narxlaridagi beqarorlik sharoitida yanada kuchayadi. Jahon bozorida neft va gaz narxlarining o'zgaruvchanligi ko'plab mamlakatlar iqtisodiyotiga salbiy ta'sir ko'rsatmoqda [5]. O'zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlar uchun esa energiya mustaqilligiga erishish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish strategik ahamiyatga ega. An'anaviy energiya manbalaridan foydalanish atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazishi, havoning ifloslanishi va sog'liq muammolarini keltirib chiqarishi ilmiy jihatdan isbotlangan [6]. QTEMga o'tish esa bu muammolarni hal qilish bilan birga, "yashil iqtisodiyot" tamoyillarini joriy etish orqali yangi innovatsion sanoat tarmoqlarini rivojlantirishga zamin yaratadi. Shuningdek, mahalliy energiya resurslaridan foydalanish importga bog'liqlikni kamaytirib, mamlakatning makroiqtisodiy barqarorligini oshiradi [7]. Shu nuqtai nazardan, QTEMning iqtisodiy o'sishga ta'sirini chuqur o'rganish, uning imkoniyatlari va tahdidlarini tahlil ...