KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasi Qurilish va uy-joy kommunal xo'jaligi vazirligining 2023-yilgi hisobotlariga ko'ra, mamlakatimizda qurilish ishlari hajmi 18% ga o'sib, 120 trillion so'mdan oshgan [1]. Bu o'sish sur'ati 2025-yilga borib yiliga 20% ga yetishi kutilmoqda [2]. Jahon qurilish bozorining umumiy hajmi esa 2023-yilda qariyb 16 trillion AQSh dollarini tashkil etgan bo'lib, bu soha jahon yalpi ichki mahsulotining qariyb 13% ini tashkil qiladi [3]. Ushbu raqamlar qurilish sanoatining iqtisodiy ahamiyatini yaqqol ko'rsatib turibdi va uning barqaror rivojlanishi uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy etish zaruratini taqozo etadi. Ayniqsa, qurilish jarayonlarining aniqligi, xavfsizligi va samaradorligini ta'minlashda geodezik ta'minotning o'rni beqiyosdir. Geodezik ta'minot qurilish obyektlari loyihalarini joyda amalga oshirishda zarur bo'ladigan geodezik o'lchovlar, hisob-kitoblar va chizmalarni bajarish majmuini anglatadi. Bu jarayon loyihaning dastlabki bosqichidan to obyektni foydalanishga topshirishgacha bo'lgan barcha bosqichlarda uzluksiz amalga oshiriladi. Bugungi kunda qurilishda geodezik ta'minotni tashkil etishda bir qator dolzarb muammolar mavjud. Xususan, an'anaviy geodezik o'lchash usullarining zamonaviy talablarga javob bermasligi, malakali mutaxassislar yetishmasligi, zamonaviy texnologiyalardan (BIM, GIS, lazerli skanerlash) foydalanish darajasining pastligi hamda geodezik ma'lumotlarni boshqarish va integratsiyalashda samarali tizimning yo'qligi shular jumlasidandir. Masalan, O'zbekistondagi qurilish loyihalarining qariyb 30% da geodezik xatolar tufayli loyiha muddatlari cho'zilishi yoki qo'shimcha xarajatlar yuzaga kelishi kuzatilmoqda [4]. Bu muammolar qurilish jarayonlarining samaradorligiga salbiy ta'sir ko'rsatibgina qolmay, balki qurilayotgan inshootlarning sifati va mustahkamligiga ham ta'sir etadi. Shu bois, qurilishda geodezik ta'minotni tashkil etishning xususiyatlari va texnologik tarkibini chuqur o'rganish, mavjud kamchiliklarni bartaraf etish hamda ilg'or xorijiy tajribalarni tatbiq etish orqali sohani takomillashtirish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan hisoblanadi. Mavzuning o'rganilganlik darajasi bo'yicha xalqaro miqyosda ko'plab tadqiqotlar olib borilgan. Masalan, P. Xofmann (2018) o'z tadqiqotida qurilishda geodezik ta'minotning sifatini oshirishda avtomatlashtirilgan o'lchash tizimlarining ahamiyatini isbotla ...