KURS ISHI

KIRISH O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotning yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 2023-yilda 5.4% ni tashkil etdi, bu ko'rsatkich 2018-yildagi 2.2% ga nisbatan qariyb ikki barobardan ko'proq o'sishni anglatadi [1]. Xususan, elektron tijorat aylanmasi 2023-yilda 34.2 trillion so‘mga yetib, 2022-yilga nisbatan 28% o‘sishni ko‘rsatdi [2]. Global miqyosda, raqamli iqtisodiyotning umumiy hajmi 2022-yilda 15 trillion AQSh dollaridan oshdi va 2025-yilga borib 25 trillion dollarga yetishi prognoz qilinmoqda, bu jahon YaIMning qariyb 25% ini tashkil etadi [3]. Ushbu o'sish tendensiyalari axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT) rivojlanishi, Big Data, Sun'iy intellekt (SI) va blokcheyn kabi innovatsion texnologiyalarning iqtisodiy jarayonlarga chuqur integratsiyalashuvi bilan bog'liq bo'lib, ular ishlab chiqarish samaradorligini oshirish, yangi bozorlarni shakllantirish va iqtisodiy o'sishni rag'batlantirishda hal qiluvchi rol o'ynamoqda. Shu nuqtai nazardan, raqamli iqtisodiyotning shakllanishi va uning nazariy asoslarini har tomonlama o'rganish hozirgi iqtisodiy taraqqiyot uchun strategik ahamiyat kasb etadi. Ushbu mavzuning dolzarbligi shundaki, raqamli iqtisodiyot nafaqat texnologik inqilob, balki ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning tub o'zgarishlarini ham anglatadi. Yangi iqtisodiy modelga o'tish jarayonida iqtisodiyot nazariyasi oldida raqamli aktivlarning tabiati, raqamli platformalarning monopolistik tendensiyalari, gig iqtisodiyotning mehnat bozoriga ta'siri, ma'lumotlarning qiymati va kiberxavfsizlik muammolari kabi bir qator hal etilmagan savollar paydo bo'lmoqda. Masalan, "ma'lumot iqtisodiyoti" konsepsiyasining nazariy asoslari, raqamli tovarlar va xizmatlar narxlash mexanizmlari, shuningdek, raqamli transformatsiya jarayonida an'anaviy iqtisodiy munosabatlarning o'zgarishi kabi masalalar hali to'liq o'rganilmagan. O'zbekistonda raqamli iqtisodiyotni rivojlantirish bo'yicha strategik dasturlar qabul qilinganiga qaramay, amaliyotda yuzaga kelayotgan muammolar, jumladan, raqamli infratuzilmaning hududlararo notekis rivojlanishi, raqamli ko'nikmalarning yetishmasligi va raqamli investitsiyalarni jalb qilishdagi qiyinchiliklar nazariy jihatdan chuqur asoslashni talab etadi. Raqamli iqtisodiyotning nazariy asoslari va rivojlanish tendensiyalari jahon miqyosida ko'plab yetakchi olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Masalan, Erik Brynjolfsson va Endryu Makafi (2 ...