KURS ISHI

KIRISH Raqobat muhitini shakllantirish va monopoliyaga qarshi siyosat tahlili fanlararo tadqiqotlar doirasida iqtisodiy barqarorlik va bozor samaradorligini ta'minlashda markaziy o'rin egallaydi. O'zbekiston Respublikasida so'nggi yillarda amalga oshirilgan islohotlar natijasida iqtisodiyotda davlatning ulushi kamayib, xususiy sektorning faolligi oshgan bir sharoitda raqobatbardosh bozor mexanizmlarini joriy etish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Masalan, O'zbekiston Respublikasi Statistika agentligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yilda iqtisodiyotda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning ulushi 84.8% ga yetgan bo'lsa [1], bu bozorlarda adolatli raqobat muhitini ta'minlashga bo'lgan ehtiyojni keskin oshiradi. Shuningdek, 2022-yilda tovarlar va xizmatlar aylanmasi 10.3% ga o'sib, 1079.1 trillion so'mni tashkil etganligi [1], bozorlarning hajmi kengayib borayotganini va bu borada raqobat siyosatining o'rni ortib borayotganini ko'rsatadi. Bu o'zgarishlar raqobatni cheklovchi xatti-harakatlarning oldini olish va iqtisodiyotning barcha sohalarida samaradorlikni oshirish uchun zamonaviy monopoliyaga qarshi siyosatni ishlab chiqish va tatbiq etishni talab qiladi. Bugungi kunda jahon iqtisodiyotidagi globallashuv tendensiyalari, texnologik inqilob va raqamli bozorlarning rivojlanishi an'anaviy raqobat mexanizmlariga yangi chaqiriqlar qo'ymoqda. O'zbekiston sharoitida, ayniqsa, davlat ishtirokidagi korxonalarni isloh qilish va xususiylashtirish jarayonlari faol kechayotgani fonida bozor konsentratsiyasini kamaytirish, teng raqobat sharoitlarini yaratish va davlat monopoliyalarini bartaraf etish dolzarb masalalardan hisoblanadi. Misol uchun, Energetika vazirligi ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil oxiriga qadar energetika sektoridagi ba'zi davlat ulushlari xususiy investorlarga sotilishi rejalashtirilgan [2], bu esa ushbu sohada raqobat muhitini shakllantirishga katta ehtiyoj tug'diradi. Shu bilan birga, iqtisodiy faoliyatning ayrim tarmoqlarida, ayniqsa, tabiiy monopoliyalar mavjud bo'lgan sohalarda (masalan, telekommunikatsiya, energetika, transport) raqobatni cheklovchi amaliyotlar, narx manipulyatsiyalari va kartel kelishuvlari xavfi saqlanib qolmoqda. Mazkur kurs ishi aynan shu kabi muammolarni chuqur tahlil qilish va ularga yechim taklif qilishga qaratilgan bo'lib, bozor ishtirokchilari o'rtasida adolatli va shaffof munosabatlarni o'rnatish, iste'molchilar huquqlarini h ...