KURS ISHI

KIRISH O'zbekiston Respublikasida raqobatni rivojlantirish va monopoliya holatlarini cheklash iqtisodiy islohotlarning ustuvor yo'nalishlaridan biri bo'lib qolmoqda. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 13-iyuldagi "Raqobat muhitini yanada rivojlantirish va iste'molchilar huquqlarini himoya qilish chora-tadbirlari to'g'risida"gi Farmoniga muvofiq, davlat ishtirokidagi korxonalarning bozorlardagi ulushi qisqartirilishi va xususiy sektorning ulushini oshirish maqsad qilingan [1]. 2023-yilda mamlakat iqtisodiy o'sishi 6% ni tashkil etdi, bu ko'rsatkichning barqarorligini ta'minlashda sog'lom raqobat muhiti muhim rol o'ynaydi [2]. Xususan, 2023-yil yakunlari bo'yicha davlat xaridlarining 80% dan ortig'i kichik va o'rta biznes subyektlari o'rtasida taqsimlangan bo'lib, bu raqobat muhitining mustahkamlanishidan dalolat beradi [3]. Shuningdek, O'zbekistonda 2023-yil davomida 2500 dan ortiq yangi biznes subyektlari tashkil etilgan bo'lib, bu raqobat muhitining jonlanishiga xizmat qilmoqda [4]. Biroq, ayrim tarmoqlarda, jumladan energetika, transport va telekommunikatsiya sohalarida yuqori konsentratsiya darajasi saqlanib qolmoqda, bu esa innovatsiyalar va samaradorlikni cheklashi mumkin [5]. Hozirgi globallashuv sharoitida raqobat va monopoliya munosabatlari har qanday davlat iqtisodiyotining barqaror rivojlanishida hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi. Bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobat samaradorlikni oshirish, mahsulot sifatini yaxshilash va narxlarni pasaytirishga xizmat qilsa, monopoliya aksincha, resurslarni noto'g'ri taqsimlash, innovatsiyalarni sekinlashtirish va iste'molchilar farovonligini pasaytirishga olib kelishi mumkin. O'zbekistonda amalga oshirilayotgan iqtisodiy islohotlar, xususan, davlat korxonalarini transformatsiya qilish va xususiylashtirish dasturlari sharoitida raqobat muhitini rivojlantirishga qaratilgan amaliy chora-tadbirlarni ilmiy asoslash va strategik tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi. Bu tadqiqot aynan shu yo'nalishdagi mavjud bo'shliqlarni to'ldirishga, xalqaro tajriba asosida O'zbekiston iqtisodiyotiga mos yechimlarni taklif etishga qaratilgan bo'lib, milliy iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirishga xizmat qiladi. Raqobat va monopoliya muammolari iqtisodiyot nazariyasida keng o'rganilgan bo'lib, ko'plab xorijiy olimlar bu borada fundamental tadqiqotlar olib borganlar. Adam Smit o'zining "Xalqlar ...