KURS ISHI

KIRISH Tijorat banklari va ularning iqtisodiyotdagi oʻrni zamonaviy moliyaviy tizimning asosiy ustunlaridan biri boʻlib, har qanday milliy iqtisodiyotning rivojlanishi va barqarorligida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Bugungi kunda Oʻzbekiston bank sektorining umumiy aktivlari 2023-yil yakuniga koʻra 600 trillion soʻmdan oshib, mamlakat yalpi ichki mahsulotining qariyb 70% ini tashkil etdi [1]. Kredit portfeli hajmi esa 450 trillion soʻmga yaqinlashib, soʻnggi besh yilda oʻrtacha 20% yillik oʻsishni namoyish etdi [2]. Bu koʻrsatkichlar bank tizimining mamlakat iqtisodiyotida nafaqat resurslarni taqsimlash, balki investitsion faollikni ragʻbatlantirish hamda iqtisodiy oʻsishni taʼminlashdagi markaziy oʻrnini yaqqol koʻrsatadi. Jahon miqyosida esa bank aktivlarining umumiy hajmi 2023-yilda 150 trillion AQSH dollaridan oshdi, bu global moliyaviy tizimning ulkan miqyosini va banklarning dunyo iqtisodiyotidagi qudratli taʼsirini tasdiqlaydi [3]. Ushbu raqamlar tijorat banklarining iqtisodiy jarayonlardagi beqiyos ahamiyatini va ularning samarali faoliyati milliy va global barqarorlik uchun zarurligini koʻrsatadi. Mavzuning dolzarbligi, ayniqsa, hozirgi globallashuv va raqamlashtirish davrida yanada ortib bormoqda, chunki banklar moliyaviy innovatsiyalar, raqamli transformatsiya va moliyaviy inklyuzivlikni taʼminlashda asosiy harakatlantiruvchi kuch boʻlib xizmat qiladi. Biroq, sektor oldida turgan NPL (Non-Performing Loans) darajasining ayrim banklarda yuqoriligi (oʻrtacha 3.5% boʻlsa-da, baʼzi kichik banklarda 10% dan oshadi) [4], Fintex kompaniyalari bilan raqobatning kuchayishi, shuningdek, kapital yetarlilik koeffitsientini xalqaro standartlarga (masalan, Bazel III) moslashtirish zarurati kabi dolzarb muammolar hal etilmagan holda qolmoqda. Bu holat banklarning barqaror rivojlanishiga toʻsiq boʻlishi mumkin va ularning iqtisodiyotdagi salohiyatini toʻliq roʻyobga chiqarishga imkon bermaydi. Shuningdek, aholining barcha qatlamlari, ayniqsa chekka hududlardagi tadbirkorlar uchun moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini oshirish (moliyaviy inkluzivlik darajasi 2023-yilda 68% ni tashkil etdi, ammo bu koʻrsatkichni rivojlangan mamlakatlar darajasiga yetkazish uchun hali koʻp ish qilish kerak) [5] ham dolzarb vazifalardan biridir. Shu sababli, tijorat banklarining iqtisodiyotdagi oʻrni va ularning faoliyatini takomillashtirish yoʻllarini chuqur ilmiy tahlil qil ...