KURS ISHI

KIRISH Rejalashtirish va tizimlashtirish zamonaviy korxonalarning samaradorligini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. O‘zbekistonda yalpi ichki mahsulot (YaIM)ning yillik o‘sish sur’ati 2023-yilda 6%ni tashkil etgan holda [1], iqtisodiyotning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror rivojlanishni ta’minlash uchun korxonalarda resurslarni optimal boshqarish, xarajatlarni kamaytirish va samaradorlikni oshirish masalasi dolzarbdir. Xususan, mamlakatning eksport hajmi 2023-yilda 21.2 milliard dollarga yetgani [2] va to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi 10 milliard dollardan oshgani [3] sharoitida, korxonalar ichki jarayonlarini tizimlashtirish orqali global bozorlarda o‘z o‘rnini mustahkamlashlari zarur. Masalan, O‘zbekiston sanoat ishlab chiqarishining umumiy hajmi 2023-yilda qariyb 650 trillion so‘mni tashkil etib [1], bu sohadagi korxonalar o‘z ishlab chiqarish rejalari va jarayonlarini tizimli ravishda takomillashtirish orqali mahsulot tannarxini o‘rtacha 7-12%ga kamaytirishi mumkin [4]. Ushbu jihatlar boshqaruv hisobi doirasida rejalashtirish va tizimlashtirishning nafaqat nazariy, balki amaliy ahamiyatini ham ko‘rsatadi, bu esa korxonaning moliyaviy barqarorligi va rentabelligini oshirishga xizmat qiladi. Bugungi shiddatli raqobat sharoitida, ayniqsa, iqtisodiy o‘zgarishlar tezlashgan bir davrda, an’anaviy boshqaruv usullari korxonalarning moslashuvchanligini ta’minlash uchun yetarli emas. Rejalashtirish va tizimlashtirish jarayonlarining etarli darajada shakllanmaganligi moliyaviy resurslarni noto‘g‘ri taqsimlash, ishlab chiqarish xarajatlarining oshishi, operatsion samaradorlikning pasayishi va bozor imkoniyatlarini boy berish kabi jiddiy muammolarga olib kelishi mumkin. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, samarali rejalashtirishga ega bo‘lmagan kompaniyalar o‘z maqsadlariga erishish ehtimoli 25%ga kamroq bo‘ladi [5], shuningdek, tizimli yondashuvlarsiz ishlaydigan korxonalarda ma’lumotlar yo‘qotilishi yoki noto‘g‘ri talqin qilinishi natijasida qaror qabul qilish jarayonida xatolar yuzaga kelish ehtimoli 30%ga oshadi [6]. Shu bois, boshqaruv hisobi nuqtai nazaridan rejalashtirish va tizimlashtirish mexanizmlarini chuqur o‘rganish, ularni milliy iqtisodiyotning o‘ziga xos sharoitlariga moslashtirish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish bugungi kunning eng dolzarb vazifalaridan hisoblanadi. Mavzuning o‘rganilganlik darajasi bo‘yicha jahon olimlari ...